وقايع اتفاقيه ( مجموعه گزارشهاى خفيه نويسان انگليس در ولايات جنوبى ايران از سال 1291 تا 1322 قمرى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٠
مظفر الدين ميرزا
ندارد ، هرچه محصل ميرود از بابت باقى مشار اليه همه را جواب ميدهد ، حكومت هم نمىتواند كارى به او بكند . تلگرافى از حضرت و الا ظل السلطان به جناب صاحبديوان رسيده كه " نيريز را از حضرت اجل اكرم صدر اعظم گرفتم و به اختيار شما دادم ، قوام الملك كه اينهمه از حكم شما تخلف مىكند ابوابجمعيهاى او را بگيريد يا در خانهء خود بنشيند يا بيايد اصفهان چندى در ركاب باشد " . جناب صاحبديوان پيغام به قوام الملك داده است . قوام الملك هم خواهش كرده كه او را مرخص كنند برود عتبات كه داخل هيچ كارى نباشد . حال در سئوال و جواب هستند تا چه شود .
جناب صاحب ديوان نيريز را هم دادند به حاجى ميرزا آقا خان همشيره‌زادهء خود .
ديگر آنكه ميرزا محمد رضاى مستوفى كه سالهاى دراز رئيس دفتر فارس بود از سوء معالجهء حاجى ميرزا محمد حكيم‌باشى فوت شد .
ديگر آنكه عاليجاه مستر پريس كه بعزم سياحت به شيراز آمده بود بچاپارى روانهء اصفهان شد . از قرار مذكور قوام الملك ده هزار تومان پيشكش به جناب صاحبديوان داده است كه ابوابجمعى خودش را تمام به مشار اليه واگذار كنند و الحال هم واگذار كرده‌اند . ديگر آنكه جناب صاحبديوان به سركشى قنوات شهر به جوشك رفته‌اند ، دو سه روز توقف كرده مراجعت خواهند كرد . ديگر آنكه نواب جلال الدوله به جهت يك هفته به دلگشا رفته‌اند كه تغيير هوايى نمايند .
ديگر آنكه تمام گندم و جو اطراف شيراز و بلوكات را سرخى زده است كه اغلبى از جاها بذر هم عايد نخواهد شد ، بيشتر به گندم سرخى زده است بديم واسطه قيمت جو و گندم ترقى كرده است . ديگر آنكه آب زيرزمين خانه‌هاى شهر اين اوقات بيشتر شده ، خيلى اسباب تشويش است ، گاهى كم مىشود گاهى زياد . ديگر آنكه حكومت خلعت التفاتى به جهت داراب خان ايلبيگى قشقايى فرستادند بلكه باقى خود را بفرستد .
از . . . شعبان 1302
از . . . شعبان 1302
جناب صاحبديوان حكم كرده‌اند كه جميع بازار و گمرك و كاروانسراهاى وكيلى را تعمير نمايند ، خودشان هم رفته‌اند همهء بازار و كاروانسراها را بازديد كرده‌اند ، بعضى در تعمير كردن اهمال كرده‌اند ، فراش گذارده‌اند كه حكما تعمير كنند .
ديگر آنكه قوام الملك چند نفر از ريش‌سفيدان داراب را بدون تقصير چند ماه گرفته حبس كرده بود ، اينها هم عارض به حضرت و الا ظل السلطان شده ، حكم تلگرافى رسيد كه آنها را مرخص كنند ، لابد آن بيچاره‌ها را مرخص كرده ولى فراش گذارده‌اند كه از شهر بيرون نروند .
ديگر آنكه جناب صاحبديوان ظاهرا به قوام الملك محبت و مهربانى مىكنند ولى در باطن در اخلال و خرابى كارهاى اوست . ميرزا حسين خان كوارى كه از نوكران مقرب قوام الملك بود بواسطهء كاغذپرانى كه در ابوابجمعى قوام الملك ميكرد ، قوام الملك او را گرفته چوب زياد زد و خانه و اثاث البيت او را كه قريب به دوازده هزار تومان مىشد ضبط كرد و خودش را هم زنجير كرده است . مقرب
مظفر الدين ميرزا
مظفر الدين ميرزا
به حضرت وليعهد تلگراف كرده‌اند ، جواب داده‌اند كه " هيچ نگوئيد ، صمصام الملك و سربازها به طهران مىآيند ، قصاص خواهيد شد " . . . ص 309
صاحبديوان
صاحبديوان
امسال جنس فراوان است ، اما چون صاحب ديوان جنس نو و كهنهء زيادى دارد نمىگذارد ارزانى شود ، هر روز حكم مىكند كه به فلان قيمت بفروشند . ص 93
شيخ مذكور خان عرب
شيخ مذكور خان عرب
شيخ مذكور خان را اول يك پول سياه از مسكوك‌هائى كه به اسم خودش در گاوبندى و بندر كنكان سكه زده بود به خوردش دادند و بعد از آن حضورا مشار اليه را طناب انداختند و بعد بردند در ميدان طويله . . .
ص 123
بنان الملك
بنان الملك
ميرزا رضاى حكيم پيشكار حضرت و الا ظل السلطان بچاپارى وارد شيراز شده به جهت گرفتن اموال مرحوم مشير الملك ، چنين مذكور است كه . . .
ص 204
ظل السلطان
ظل السلطان
از اين چيزها لازم نداريم ، تمام را بايد وجه نقد بدهند . .
ص 208
مشير الملك
مشير الملك
هر روز براى املاك مرحوم مشير الملك مدعى پيدا مىشود ، ورثهء آن مرحوم استيصالا در سئوال و جواب مىباشند ، هنوز تمام وجهى كه بايد به اعليحضرت . . .
ص 215
ظل السلطان
ظل السلطان
ظل السلطان به صاحبديوان تلگراف كرده كه " بدون سئوال و جواب سه روزه صد و شصت هزار تومان بده به هر اسمى كه ميخواهى حساب كن كه بسيار لازم است " ايشان هم جواب داده كه ممكن نمىشود سه ماهه هم محال است . . .
ص 258
مظفر الدين ميرزا
مظفر الدين ميرزا
وليعهد به دولت روس شكايتى نوشته است به اين مضمون " من كه وليعهدم بايد مبالغ كلى مقروض باشم و ابدا دخل و تصرف نمىتوانم . . " ص 237