المعجم في آثار ملوك العجم ( فارسى ) — الصفحة ٣١٦

ديباچه

و آب هرقطعه دريا مانند كوهى بزرگ بر روى هم قرار گرفت .

( * 29 ) - أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى :

( موسى پاسخ داد : خداى ما كسى است كه ) همه موجودات عالم را نعمت وجود بخشيده و سپس به راه كمالش هدايت كرده است . آيهء 50 سورهء 20 ( طه )

( * 30 ) - إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ :

ما هرچه آفريديم به اندازه ( و بر وفق حكمت و مصلحت ) آفريديم . آيه 49 سورهء 54 ( القمر )

( * 31 ) - امتزاج جواهر سماوى و ارضى :

مقصود وجود آدمى است كه روح او جوهر آسمانى و جسم او جوهر خاكى است و از آميختگى روح و جسم آفريده شده است .

( * 32 ) - نقاوه : برگزيده - منتخب .

( * 33 ) - وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى . . . :

و ما آنها ( فرزندان آدم ) را بر بسيارى از مخلوقات خود برترى و فضيلت بخشيديم . آيه 70 سوره 17 ( الاسراء ) .

( * 34 ) - ز جوهر كم و كيف و متى . . . : جوهر : اصل و خلاصه هرچيز ، آنچه قائم به ذات باشد . ، مقابل عرض در اين بيت مقولات نه‌گانه عرض ذكر شده است .

جده : يكى از مقولات عشر . و آن به تعريف اكثر منطقيان اسلام ، عبارت است از احاطهء چيزى به چيز ديگر ، به‌نحوى كه محيط و محاط باهم منتقل شود ، مانند متلبّس بودن و موزه در پاى داشتن .

اما تعريف دقيق آن ، اين است كه جده عبارت از بودن چيزى چيز ديگر راست . مانند بودن علم يا شجاعت احمد را . اين مقوله را اگر به دارنده نسبت دهيم " داشتن " است و اگر به داشته شده نسبت دهيم ، از آن كسى يا چيزى بودن ( - ملك و له ) .

ر ك : فرهنگ اصطلاحات منطقى : دكتر محمد خوانسارى

خواجه نصير الدين طوسى درباره " جده " چنين گفته است :

" و ديگر مقوله جده و ملك و له است . و اين هرسه نامهاى اين مقوله است . و آن