مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦١٢
جلد ششم از كتاب حوادث ايام سلطنت مظفر الدين شاه قاجار اودئيل مطابق رمضان المبارك 1319 مطابق دسامبر 1901 ميلادى
در عشر سوم محرم ، در زاويهء حضرت عبد العظيم عليه السّلام يك نفر اسكناس به سبك اسكناس انگليسى كه در ايران رواج است ساخته .
در عشر سوم محرم ، صارم الملك ميرپنجه پسر مرحوم عزيز اللّه خان صارم الملك شاهيسون در سن بيست سالگى در طهران سكته كرد و سبب مرگش افراط در مسكرات بود و تپش قلب داشت . از وى اولادى به‌جاى نماند .
امسال تعداد حجاج بيت اللّه الحرام بالغ به دويست و هشتاد هزار و كسرى رسيده فى الجمله ما بين حجاج مرض و با شيوع كرد . اما دوام نداشت .
شاه پس از آن‌كه به سرحد انزلى رسيد ، تلگرافا به وزرا و بزرگان طهران احوال‌پرسى كرد .
در عشر سوم محرم ، شاهزاده معتضد السلطنه پسر مرحوم اعتضاد السلطنه را به حكم وزراى دربار از طهران نفى بلد كرد « 1 » . وى سابق با وزير دربار بدگويى كرده بود . حالا را سببش اين بود كه مىخواست محرك آشوب شود . در عشر آخر محرم از برلن تلگراف آمد كه ميرزا ابراهيم خان مدبر الملك نايب اول وزارت خارجه كه به آن‌جا براى معالجه رفته بود ، شكمش را اطبا پاره كردند و به همين مرض مرد . وى مردى درست و با كمال و معقول بود . در طهران ، در وزارت خارجه رياست تحريرات خطوط عثمانى را داشت .
در سلخ محرم ، شاه از راه آسترا وارد بادكوبه شد . اتابيك از بادكوبه شوسهء « 2 » راه آسترا به اردبيل را كه راه صعب المسلكى است تلگرافا به حاجى ملك التجار امتياز داد « 3 » كه بسازند . حاجى ملك به شراكت كمپانى اسلاميه خواهد ساخت كه راه تجارت از روس به ايران سهل باشد . فايدهء كلى براى تجارت خواهد داشت . مخارجش را قريب دويست و پنجاه هزار تومان بازديد كرده‌اند . در ماه صفر تهيهء ساختن خواهد شد . اتابيك به حاجى ملك التجار نوشته كه راه آسترا همان راه يا هفت‌خوان رستم است .
( 1 ) . شاهزاده محمد حسن ميرزا پسر عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنه معروف به شاهزاده پيشخدمت . ( 2 ) . Chaussee در اين كتاب همه‌جا شسه آمده است . ( 3 ) . حاجى ميرزا كاظم ملك التجار كه مردى سخت هوشمند ولى بسيار نادرست و سودجو بود .