مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٠٢
جلد ششم از كتاب حوادث ايام سلطنت مظفر الدين شاه قاجار اودئيل مطابق رمضان المبارك 1319 مطابق دسامبر 1901 ميلادى
خيلى بىخير و وقيح و در مذهب بىقيد بود . پسر ارشد او ملقب به نصير السلطان و وزير رسائل دولتى است .
در شوال ، عزيز الدوله دختر مرحوم محمد شاه عمهء مظفر الدين شاه در طهران در سن شصت و هفت وفات كرد . « 1 »
در ماه شوال و ذى قعده بىپولى دولت ايران به حدّ كمال است . هرجا كه شاه حواله مىدهد نمىدهند . مىگويند پول نيست . به‌علاوه معروف است كه دولت چهار كرور امساله كسر عمل دارد و از بيست و چهار كرور و كسرى قرض هم دينارى نمانده .
مىخواهند پول قرض نمايند . اسبابش فراهم نيست . در ذى قعده ما بين اتابيك و وزير بقايا « 2 » و بعضى نوكرهاى ترك شاه [ ] « 3 » زيرا كه وزير بقايا مىخواهد وزير دفتر شود .
اتابيك ميل ندارد . چون وزير بقايا يا طرف ميل شاه است اتابيك استعفا كرد لكن قبول نشد .
در عشر اول ذى قعده ، شهرت دارد كه اتابيك مىخواهد به جهت پريشانى دولت بر ماليات بيافزايد . تجار آذربايجان مىخواهند راه شوسه از طهران به آذربايجان بكشند .
مخارجش را دو كرور گفته‌اند .
علماى عظام عراق عرب به شاه و اتابيك تهديدات نوشته‌اند كه اگر ديگر از دولت خارجه پول قرض كنيد به فرنگ برويد ، بد خواهيد ديد و چنان گمان نكنيد كه دولت و ملت ايران بىصاحب مىباشد . ابلاغ ايشان را علماى طهران به شاه و اتابيك ابلاغ نمودند و در عشر اول ذى قعده ، نزد شاه هر روز يكى از علما مىرود . شاه و اتابيك دست‌پاچه شده‌اند و جرأت پول قرض كردن ندارند .
شيلات رشت را كه دولت ايران سابقا به سالى قريب بيست و پنج هزار تومان به
( 1 ) . در كتاب نفيس دوستعلى خان معير الممالك تحت عنوان رجال عصر ناصرى دربارهء اين عزيز الدوله خواهر ناتنى ناصر الدين شاه همراه تصوير وى شرحى كوتاه ولى دلكش آمده و از آن‌جاست كه مىدانيم آن زن همسر كيومرث ميرزا عميد الدوله و بانويى باذوق و دوستدار شعر بوده و اشعار فراوان در حفظ داشته و كلكسيونى از قليان‌هاى نفيس جمع آورده بود . ( نشر تاريخ ايران : تهران / 1361 ) ( 2 ) . سلطانعلى خان وزير بقايا كه در آغاز مشروطيت ، دولتى بدون رئيس الوزرا به مجلس معرفى كرد . ( 3 ) . كاغذ آسيب‌ديده و متن خوانده نمىشود .