ظفرنامه ( قسم الاسلاميه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٠

3 . ظفرنامه :

همچنين در نزهت القلوب در همين‌باره اشارتى دارد :

« چنان كه در سبب نظم كتاب ظفرنامه عذر خواسته‌ام ، و عقل رخصت نمىدهد ،

مثنوى :

كه بيهود زين در سخن گسترم * همى زيره خيره به كرمان برم . . .

امّا ، بنابر گفتهء شيخ سعدى شيرازى ، رحمة اللّه عليه ، كه گفته است ، نظم :

چو خشم آورى با كسى در ستيز * كه از وى گزيرت بود يا گريز

كنون چون شما را چنين است كام * نهادم در اين كار فرخنده گام

و به قدر الوسع و الطّاقه ، كما هو عادة اهل الفاقّة ، در آن شروع نمود . . . » « 1 »

و امّا عمدهء مطلب شرحى است كه در خود ظفرنامه عنوان شده است . وى در مقدّمهء منظومه در ذيل عنوان « سبب نظم كتاب » چنين آورده است :

سخن در سخن راند خواهم يكى * دهم شرح مقصود خود اندكى

سخن را خدا بر دو قسم آفريد * دگرگونه هريك كمالى گزيد

يكى نظم چون گوهر تابناك * كه نثر آمد از حقّ كلام مجيد

احاديثْ سيّد همه نثر گفت * بياموخت نظم و دُرِ نثر سفت

ولى نظم را حالتى ديگر است * كه آن صورت قدرت داور است

كه گرچه سخنگو بود پرهنر * گر از فيض فضلش نشد بهره‌ور

نداند حكايات منظوم گفت * نيارد دُرِ دانشِ نظم سُفت

ولى هركه را بس هدايت بُوَد * ز نظم و ز نثرش حكايت بود

الهى بود معنىِ كارِ نظم * روا ز آن بود روز بازارِ نظم

چو ما را شرف از سَخُن آمده است * در اصل از سخن امرِ « كُنْ » آمده است

سراييد بايد به نوعى سخن * كز او تازه گردد روان كهن

كه گر گفته ناخوش بود ، مستمع * نيابد از آن جان و دل مجتمع

بس آن گفته كو بگسلد جان ز دل * ز گفتارْ گوينده باشد خجل

سخن آن كه او تازه دارد روان * بود بيشتر نظم خوب و روان

كه چندان كه خوانى ، بود تازه‌تر * نگردد كهن نظم خوب و هنر

فراوان شود ميل مردم به دو * گر از نظم يابد سخن رنگ و بو

( 1 ) . نزهت القلوب ، مصحّح دكتر دبير سياقى ، ص بيست‌وشش مقدّمه .