شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٨
نظم ماليه كشور
فتنهء سالار در به دو سلطنت شاه هفده ساله فتنهء بزرگى بود كه فرونشاندن آن در آندوره حتما وزيرى مانند امير نظام لازم داشت . اين مرد كار بود كه آرام و قرار را از خود بريده و همت بقلع‌وقمع آن گماشت و خراسانرا امن كرد ، حتى هرات و افغانستان را هم كه در زمان فتحعليشاه و محمد شاه با قشونكشى نتوانسته بودند مطيع كنند باطاعت آورد و اين اميرنشين سرحدى را باجگزار كرد بطوريكه خانهاى هرات و كابل و قندهار هريك براى تقرب بدولت ايران بر ديگرى پيشدستى ميكردند و پيشكشيهاى نقدى و جنسى آنها بدربار ايران ميرسيد .
لقب ظهير الدوله در همين‌وقت به يار محمد خان حاكم و خان هرات داده شد حتى خان خيوه هم بفكر آتيه خود افتاده ، نه همين از تاخت‌وتازهاى خود بحدود ايران اصلى خوددارى كرد بلكه با فرستادن يكى از درباريان خود براى تهنيت جلوس شاه بستگى خود را به اين كشور اظهار داشت . مأموريت رضا قليخان هدايت به خيوه در جواب همين حسن استقبال و در - حقيقت علامت حكم و امضاى خانى محمد امين خان ، خان جديد خيوه بود . ساير خوانين تركستان هم برقابت يكديگر تحف و هدايا بدربار ايران فرستادند .
باوجود گرفتارى غائلهء خراسان ، امير نظام از كار انتظام داخلى هم كوتاه نمىآمد و سطوت و قدرت دولت را كه در اواخر محمد شاه در همه‌جا گرفتار وهن و سستى شده بود برقرار ميكرد ، راهها را امن و سركشانرا سركوبى مينمود .
نظم ماليه كشور
نظم ماليه كشور
در انتظامات داخلى ، ابتدا از تنظيم ماليه شروع كرد . در همان اوائل ورود ، اقساط يكى دو سالهء حقوق مستخدمين دولتى را با رضايت خود آنها كم‌وكسر كرد و پرداخت و اسناد خزانه را از دست‌وپا جمع و اعتبار حوالجات و بروات دولتى را برقرار نمود .
ميرزا اسمعيل مستوفى ميگويد با ميرزا نصر اللّه ، پسرم ، بديدن امير نظام رفتيم از من پرسيد مواجب شما عقب نيفتاده است ؟ - گفتم چرا . - گفت عجب ! مواجب مستوفى خزانه و ضابط اسناد خرج را هم نداده‌اند . - گفتم دو سال است بيحقوق خدمت ميكنم . - گفت بروات آن را حاضر داريد ؟ ازقضا حاضر بود به دستش دادم پس از اندكى تأمل گفت چقدر كسر ميكنيد نقد حواله بدهم . - گفتم اختيار با شماست . - گفت چند تا پسر داريد . - گفتم شش تا .
گفت يقين اكثر عيال و اولاد هم دارند ؟ - گفتم چندتائى از آنها داراى زن و بچه هم هستند . - گفت دو عشر كسر چطور است ؟ - گفتم هرچه جنابعالى بكنيد راضيم . بروات دو ساله حقوق ما را گرفت و پاى همانها دو عشر كسر كرد و حواله داد . بعد گفت من عده‌اى غلام مخصوص براى مأموريت‌هاى خصوصى خود استخدام ميكنم يكى از پسرهاتان را به من بدهيد . من ميرزا حسين را معرفى كردم او را وارد خدمت كرد و رياست عده‌اى از غلامان خود را به او واگذاشت و حقوق براى او برقرار كرد .
از اين جمله معلوم مىشود كه در كسر كردن حقوق هم رعايت عيالدارى اشخاص را ميكرده و از هركس به قدر توانائى او كم مينموده و در عوض بار نانخور خانواده را هم در مقابل خدمت آتيه سبك ميكرده است .