فارسنامه ناصرى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٨
پارس و شهرستانهاى آن در شاهنامه
مجمل التواريخ نيز داستان همانند بلعمى است « 1 » ابو حنيفه دينورى داستان بابك و اردشير را به اختصار چنين آورده است : « پس از گذشتن 266 سال از دوره شهريارى ملوك الطوائف اردشير پسر بابك ظهور كرد . . . اردشير در شهر اصطخر فارس برخاست » . « 2 »
و بقول ابن بلخى « اردشير به پارس خروج كرد و اصطخر بدست گرفت و لشكرها را نواخت كرد و بر تخت نشست و تاج بر سر نهاد » . « 3 »
چون شاپور ذو الاكتاف به پارس آمد در اصطخر قرار گرفت ؛
همى رفت شادان به اصطخر پارس * كه اصطخر بد بر زمين فخر پارس « 4 »
پايتخت يزدگرد بزه‌كار در اصطخر بود و بهرام گور براى ديدار پدر از يمن به اصطخر آمد . « 5 » و پس از رسيدن به پادشاهى ؛
درم داد و آمد به شهر صطخر * بسر بر نهاد آن كيان تاج فخر « 6 »
گروهى از خاندان بهرام در اصطخر مىزيستند و قباد از اصطخر پايتخت خود را به طيسفون كشيد :
سوى طيسفون شد ز شهر صطخر * كه آزادگان را به دو بود فخر « 7 »
و انوشيروان مهرآذر پارسى را از اصطخر به درگاه فراخواند تا با مزدك به مباحثه پردازد .
هرمز ساسانى نيز در سال دو ماه در اصطخر كه هوائى خوش و معتدل و شبهائى كوتاه داشت بسر مىبرد . « 8 »
ابن فقيه مورخ قرن سوم درباره استخر مىنويسد كه حوزه استخر شامل روستاهاى بيضا و بهران اسلان و ايرج . . . كورد ، ابرقويه . . . بود . « 9 »
پسا : در حدود العالم آمده است كه پسا شهرى است خرم ، بزرگ ، و او را قهندز است و ربض است و جاى بازرگان است و با خواسته فراوان . « 10 »
درباره نام اين شهر پروفسور
Baily
تصور كرده است كه
Pa - Saya
ممكن است در فارسى قديم
Pasa
بوده باشد و اين
Pa - Saya
در لغت به معنى جاى سكونت يا اردوگاه باشد . « 11 »
دربارهء بناى فسا افسانه‌هائى وجود دارد : ابن بلخى بناى آن را به بهمن نسبت مىدهد و مىنويسد : « پسا ، بهمن پدر دارا بنا كردست و شهرى است بزرگ چنان كه بسط آن چند اصفهان باشد » . « 12 »
( 1 ) . مجمل التواريخ و الفصص ، ص 32 و 33 ، به تصحيح مرحوم بهار . ( 2 ) . دينورى ، ابو حنيفه ، اخبار الطوال ، ترجمه نشات ، ص 45 ، تهران ، 1346 . ( 3 ) . ابن بلخى ، فارسنامه ، به تصحيح نيكلسن و لسترانج ، ص 60 ، كمبريج ، 1921 . ( 4 ) . فردوسى ، شاهنامه ، جلد هفتم ، ص 248 ، بيت 531 ، مسكو ، 1968 . ( 5 ) . فردوسى ، شاهنامه ، جلد هفتم ، ص 277 ، بيت 234 ، مسكو ، 1968 . ( 6 ) . فردوسى ، شاهنامه ، جلد هفتم ، ص 375 ، بيت 1237 ، مسكو ، 1968 . ( 7 ) . فردوسى ، شاهنامه ، جلد هشتم ، ص 29 ، بيت 2 ، مسكو 1968 . ( 8 ) . فردوسى ، شاهنامه ، جلد هشتم ، ص 328 ، بيت 226 ، مسكو ، 1968 . ( 9 ) . ابن فقيه ، البلدان ، به تصحيح مسعود ، تهران ، 1349 . ( 10 ) . حدود العالم ، به تصحيح منوچهر ستوده ، ص 134 ، تهران ، 1340 . ( 11 ) . Acta Iranica , III - 1975 , P . P . 309 . . ( 12 ) . ابن بلخى ، فارسنامه ، ص 130 ، به تصحيح لسترانج و نيكلسن ، 1291 .