فارسنامه ناصرى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٤
تحليلى از گفتار اول فارسنامه ناصرى
« در سال 691 . . . قطب فلك فضائل ، محور كره محاسن و شمايل فخر الحكما و افتخار - الشعراء شيخ مصلح الدين سعدى شيرازى به رحمت ايزدى پيوست و در حجره‌اى از خانقاه خود مدفون گرديد و در تاريخ وفات او گفته‌اند :
شب آدينه بود و ماه شوال * ز تاريخ عرب خاص آمد آن سال
هماى روح پاك شيخ سعدى * سوى جنت برآوردى پر و بال
( وقايع سال 691 )
« . . . شاه شجاع را نسبت به خواجه عماد الدين فقيه كرمانى اعتقادى عظيم بوده و خواجه را گربه‌اى بود كه در نماز با او موافقت مىنمود و شاه شجاع اين معنى را حمل بر كرامت خواجه عماد الدين مىنمود و شمس الدين محمد حافظ اين غزل را در آن مقام فرموده است :
صوفى نهاد دام و سر حقه باز كرد * بنياد مكر با فلك حقه‌باز كرد . . .
اى كبك خوشخرام كجا مىروى بايست * غره مشو كه گربه عابد نماز كرد
و شاه شجاع را با جناب خواجه صفائى نبود و چون بيت
گر مسلمانى از اين است كه حافظ دارد * واى اگر از پس امروز بود فردائى
از خواجه به عرض شاه شجاع رسيد ، گفت : از مضمون اين بيت دانسته مىشود كه جناب خواجه را اعتقاد به قيامت نيست و پاره‌اى از فقها نوشتند كه شك در وقوع قيامت كفر است و خواجه حافظ مضطرب گشته خدمت مولانا زين الدين ابو بكر . . . قصه بدانديشان را بيان نمود و مولانا فرمود كه مناسب آن است كه بيت ديگرى پيش از اين بگوئى كه فلان چنين گفت تا به مقتضاى آنكه نقل كلمه كفر ، كفر نيست خلاصى يا بى خواجه اين فرد را فرموده در پيش از آن مقطع مندرج ساخت :
اين حديثم چه خوش آمد كه سحرگه مىگفت * بر در ميكده‌اى با دف و نى ترسائى . . . »
( وقايع سال 786 )
« . . . شاه منصور رايت اقتدار در مملكت فارس برافراشت و خواجه حافظ اين غزل را انشاد فرمود :
بيا كه رايت منصور پادشاه رسيد * نويد فتح و بشارت به مهر و ماه رسيد »
( وقايع سال 788 )
« . . . جناب مير سيد شريف شيرازى كه از ابناء دخترى استاد علما امير سيد شريف جرجانى بود در ركاب آن پادشاه مسافرت نمود . . . » ( وقايع سال 909 )
« . . . در همين سال جناب اعلم علماى زمان و افضل حكماى دوران استاد بشر و عقل حادى عشر امير غياث الدين منصور دشتكى شيرازى برحسب خواهش پادشاه دين‌پناه از شيراز تشريف‌فرماى تبريز شده منصب و لقب صدارت عظمى را زينت داده ، ملقب به صدر صدور ممالك گرديد و معنى صدارت در آن زمان قاضى القضاتى بود كه ترويج اوامر دينيه و نهى از مناهى شرعيه و اطلاع بر تعمير بقاع خيرات و توقير زروع و ربوع . . . » ( وقايع سال 936 )
« در سال 981 مولانا مصلح الدين لارى كه سرآمد شاگردان استاد بشر و عقل حادى عشر جناب مير غياث الدين منصور دشتكى شيرازى بود ، وفات يافت . . . » ( وقايع سال 981 )
8 - زنان در فارسنامه : فارسنامه ناصرى از نظر شناخت موقعيت زن ايرانى در ادوار تاريخ