درسهايى از نهج البلاغه ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢١٩

رابطه صفات خداوند با ذات او

اصطلاح فلسفى دو قسم فاعل

رابطه صفات خداوند با ذات او

اصطلاح فلسفى دو قسم فاعل

اگر بخواهيم با اصطلاح فلسفى صحبت كنيم بايد بگوييم : ما يك فاعل طبيعى داريم و يك فاعل الهى . فاعل طبيعى « فاعل الحركة » است ، ولى فاعل الهى « فاعل الوجود » است يعنى موجد است كه از نيستى به عرصه وجود مىآورد ، و خداوند فاعل الهى است .

رابطه صفات خداوند با ذات او

« بَصِيرٌ اِذْ لا مَنْظُورَ اِلَيْهِ مِنْ خَلْقِهِ »

( خداوند بصير به همه موجودات است قبل از اين كه چيزى كه به آن بتوان نگاه كرد موجود باشد . )

حق تعالى بصير و سميع است ، اما بصير بودن و سميع بودن خداوند مانند سميع و بصير بودن ما نيست ، ما كه بصيريم چشم داريم و به وسيله چشم جسم را مىبينيم ، پس جسم بايد از قبل موجود باشد و ما هم با آن مواجه شويم تا آن را ببينيم ، اگر جسم موجود نباشد ما بصير نيستيم ; و سميع بودن ما نيز به اين است كه صدايى باشد تا بشنويم ، ولى خدا قبل از اين كه اصلاً موجودات موجود شوند ديدنى ها و شنيدنى ها را مىبيند و مىشنود . بصير بودن خدا به همان علم خداست . خدا از ازل به همه موجودات قبل از وجودشان علم دارد . پس بصير بودن خدا به همان علمش به مبصَرات ، و سميع بودنش به همان علمش به مسموعات است ، و اين علم هم از ازل عين ذات اوست . خداوند علّت همه موجودات است و علّت احاطه علمى به معلول دارد . علّتى كه مانند خدا علم و قدرت و حيات دارد ، نسبت به همه موجودات احاطه علمى دارد كه از جمله موجودات مبصَرات و مسموعات است .

خداوند تبارك و تعالى عين علم ، عين بصر و عين سمع است ، و ديدن و شنيدن