سفرنامه كارستن نيبور ( فارسى ) — الصفحة ١٠٩
شرح تخت‌جمشيد
در و پنجره دارد . در درگاه
i
/ پنج « 1 » پيكركندهء بزرگ
c
/ دوازده قرار دارد ، كه مردى را با دو خدمتگزار نشان مىدهد . يكى از خدمتگزارها يك چتر در دست دارد و ديگرى چيزى شبيه بادبزن . بالاى اين پيكركنده ، تقريبا در ارتفاع 12 پايى از سطح زمين ، در هر طرف سه سنگنبشتهء
D
و
C
و
B
/ يازده در كنار هم قرار دارند « 2 » .
جالب توجه است ، كه الفباى هريك از اين سه سنگنبشته ، مخصوص خود سنگنبشته است : و نه فقط در اين‌جا ، بلكه در جاهاى ديگر هم ، يعنى در كنار دو درگاه روبه‌رو هم اين سنگنبشته‌ها وجود دارند . معلوم است ، كه ايرانيان عهد باستان خيلى كوشيده‌اند ، تا خودشان را با سنگنبشته‌هايشان جاودانى بكنند . مانند مصريهاى عهد باستان ، كه در ستونهاى چهار پهلوى خود - اغلب در چهار طرف - با خط هروگليف مطالبى نوشته‌اند . هر دو ملت خط خود را به زمان ما رسانيده‌اند .
متأسفانه هم خط هروگليف مصريها و هم خط فارسى باستان براى ما ناشناخته هستند ! اگر روزى دانشمندان موفق به خواندن اين خطوط بشوند ، بايد از معماران اين بناها متشكر باشيم ، كه اين سنگنبشته‌ها را مكرر برجاى گذاشته‌اند .
چون اين سنگنبشته‌ها در هر دو درگاه آسيب ديده‌اند ، مىتوان حروفى را كه در جايى از يك سنگنبشته آسيب ديده است ، در سنگنبشتهء ديگر سالم يافت . من
( 1 ) . منظور درگاه جنوبى ميان تالار اصلى كاخ داريوش و ايوان بزرگ جنوبى كاخ است . تخت‌جمشيد ، لوحهء B / 139 . ( 2 ) . سه سنگنبشته‌اى كه نيبور به آنها اشاره مىكند ، سنگنبشته‌هايى هستند كه در قسمت بالاى هردو بدنهء جرزهاى درگاه جنوبى ميان تالار و ايوان جنوبى قرار دارند . سنگنبشتهء B / يازده به خط ميخى فارسى باستان است و سنگنبشتهء C / يازده به خط ميخى بابلى و بالاخره سنگنبشتهء D / يازده به خط ميخى ايلامى نوشته شده است . تخت‌جمشيد لوحهء A / 138 . ترجمهء سنگنبشتهء فارسى باستان ، كه به D . P . a معروف است از اين قرار است : « داريوش شاه بزرگ ، شاه شاهان ، شاه كشورها ، پسر ويشتاسپ هخامنشى ، كه اين تچر [ هديش - كاخ ] را ساخت . »