سفرنامه ايران و روسيه ( فارسى ) — الصفحة ١٣٨
[ ولايات شاهرود ]
چهارده « 82 » ، در زمينى مسطح است . و سه طرف آن « 83 » كوه است .
نام‌هاى آنها : قلعه ورزون ، سربندان ، خراب‌ده . گويند هفتاد سال پيش ازين زكى خان برادر كريمخان حكم قتل عام داده ، آنجا كله منارى ساخت . در اين چهارده : چهارصد خانوار است ، 4 مسجد . هواى آنجا خنك و ييلاق . اهالى آنجا گله‌بان و چارپاداران . و پلنگ و ببر و ديگر درندگان بسيار . گويند در اطراف آن چشمه باد است . چون نجاستى بران افكنند تا ناپاكى بدان نزديك رود طوفان شود . محمد شاه اول آزمايش خواست ، باد ، لشكريان او را از يكديگر پاشيد .
از ده تك تا آنجا 4 فرسخ ، و از استرآباد تا جهان‌نما 6 فرسخ . چون از چهارده سه ورس سرازير گذرند ، راهى از طرف چپ به شمشير بر گشوده شود ، در ميان دو كوه بلند ، از ميان آنها چشمه‌هاى بزرگ روان . ازين راه كمتر روند . بخصوص زمستان و سواره اين راه از طرف راست به چمن ساوان رفته ، از آنجا از طرف چپ به ده باركلا .
از چهارده تا باركلا 6 فرسخ . از شاهرود تا گز 25 فرسخ [ است ] .
كوه‌هاى شاهرود و استرآباد را معدن‌هاست و آب‌هاى معدنى « 84 » .
مردمانى گويند در اين اماكن است كه ذكر مىشود :
اسامى كوهها / فراسخ تا استرآباد / اسامى معادن
كوه سرخ ريزه / در 8 فرسخى / زغال سنگى دارد
كوه بالا جاده / 3 فرسخى / زغال سنگى و مس
چموشك / 3 ، ، فرسخى / مس
كوه پيش ماليدن / ( در سدن رستاق است ) / طلا
كوه زيارت خاصه‌رود / 4 فرسخى / آهن
كوه قبله زيارت خاصه‌رود 4 فرسخ / زغال‌سنگى
( 82 ) - در متن « چهارده » و « چارده » هردو آمده است . و به صورت « چارده » تصحيح شده است . ( 83 ) - متن : او ( 84 ) - جمله مغشوش است و ظاهرا بايد بدين صورت باشد : مردمان گويند معادن در اين اماكن است .