شجرة الملوك ( تاريخ منظوم سيستان ) ( فارسى ) — الصفحة ٠.٨٦

شجرة الملوك : بررسى متن

از آن پس بزرگان زابل ، تمام * چو مهتر چو كهتر ، چو خاص و چو عام

به جاى : چه مهتر ، چه كهتر ، چه عام و چه خاص ( چو به جاى چه ) .

و اين بيت ، كه در آن هر دو صورت براى موردى كه بايست « چه » گفته شود به كار رفته است :

چه گويى جوابم ، چو فرمان دهى * تو شاه جهانى منم چون رهى

با آنكه « همى » ى استمرار ، هنوز هم در گويش سيستانى به صورت « امى » كاربرد عام دارد .

در شعر شجرة الملوك ، طبق نسخهء موجود ، همهء « همى » هاى استمرارى تبديل به « همين » شده است ، نمونه :

ابو جعفر آمد به كردار شير * شتابان همين رفت با برد سير

نيز در اين اثر ، واژهء « ايدر » بلااستثناء تبديل به « اين در » شده است ، نمونه :

از آن پيش كان اين در آيد به جنگ * سپاهى فرستم چو غرّان پلنگ

در موارد اندكى هم در اين نسخه براى فاعل جمع فعل مفرد آمده است ، توجه كنيد :

به بيچارگان داد چندين درم * كه شد مستحقين ، بىدرد و غم

و يا :

خبر داد فرزانگان اين‌چنين * كه از حكم عادل شه پاك‌دين . . .

در موارد بسيارى به جاى « چون » در ابيات « چو » به كار رفته است كه اين « چو » ها اگر به سيستانى تلفظ نشود ، وزن شعر ناقص مىماند و در مبحث تأثيرپذيرى شعر شجرة الملوك از گويش سيستانى به آن پرداخته خواهد شد .

در يك مورد هم ، مصدر به صورت تلفظ محاوره‌اى به كار رفته است كه باز ممكن است از سوى كاتب بوده باشد ، آنجا كه مىگويد :

گرفتند چو نقطه‌اش در ميان * نياسودن از رزم روز و شبان

كه مىشود گمان برد كه در اصل بوده است :

« نياسوده از رزم روز و شبان »

* * * از نظر رسم الخط ، فراوان به چشم مىخورد كه واو عطف به قرينهء ضمّهء مفروض در