سفرنامه فرهاد ميرزا ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٣

قلعهء طوس :

ببين چه مايه هنرها كه ياد كردستند * به روزنامه از آن شهريار دانشور

فسانه‌هاى كهن را به هيچ انگارى * گرت حديث كنم داستان فتح « تبر »

دزى كه مأمن اشرار بود چندين سال * پناه غول بيابان و ديو بدگوهر

نه مردمان را در آن بلاد جاى قرار * نه كاروان را از آن ديار راه‌گذر

دزى ز شالده‌اش بوده خاك را مركز * دزى ز گنگره‌اش سوده چرخ را چنبر

يكى حصار برافراشته سر از گردون * بسان قلعهء گردون ورا نه راه و نه در

به بام آن ، همه شب مرد پاسبان تا روز * سخن بر از سرودى به گوش دو پيكر

نيازمند به آب و خورش نبود كه داشت * ز جدى و حوت خورش وز مجره آبشخور

فراز كنگرهء آن كس ار نظر فكند * پس از دو ماه به مرئى رسد شعاع بصر

به استوارى دز غره گشت خيره‌سرى * هواى سروريش « 1 » ز ابلهى فتاد به سر

فريب شرطلبان خورد و سر ز طاعت شاه * كشيد و ماند بدان قلعه هشت سال اندر

به نرم‌خوئى شاه غره گشت و غافل ازين * كه باشد آتش سوزان به زير خاكستر

نديده بود مگر ز هر خند ببردمان * نخوانده بود مگر خواب شير شرزهء نر

خدايگان جوان‌بخت مير كشورگير * كه خسروان را مير است و شاه را چاكر

به نظم فارس چو مامور شد ز حضرت شاه * به پشت‌گرمى تأييد خالق اكبر

سزاى خائن بدخواه و خادم درگاه * بداد از بد و از نيك لايق و درخور

درست كرد كز اول بكند بيخ فساد * كه ظلم مايهء فتنه است و بيخ اصل شجر

بلى درخت قوى را چو ريشه برفكنى * دگر نه شاخ برويد از آن نه برگ و ثمر

ولى چو ريشه بود هرچه شاخ از آن ببرى * به جاى شاخى رويد هزار شاخ دگر

ز نظم ملك چو پرداخت خاطر عالى * گماشت همت وزان ناكسان نماند اثر

يكى سپاه ز افواج تُرك كرد گزين * همه دلاور و گرد و دلير و كُندآور

سوارها همه ضيغم شكار و شيرافكن * پياده‌ها همه صحرانورد و كوه‌سپر

به پشتبانيشان خواست فوجى از ايلات * بهارلو و عرب ترك و باصرى و نفر

يكى گروه همه يال اسبشان بالين * يكى سياه ، همه پشت زينشان بستر

جريده همچو خدنگ و برهنه همچو سنان * چو تيغشان ز نمد درع و جوشن و مغفر

قوام ملك كهن خانه‌زاد دولت را * كه داشت بسته به خدمت هميشه تنگ‌كمر

بر آن سپاه سپهدار كرد و حكمروا * چنان به لشكر كاوس طوس بن نوذر

چنان سپاه به آهستگى و نرمى بُرد * كزان عدوى بدانديش را نگشت خبر

ز خواب غفلت چون باز كرد ديده بديد * حصار خويش به درياى آتشين اندر

ره فرار به‌جز فلك نديد ولى * شهاب شيطان سوزش نداد راه مفر

سپاهدار سپه را فراز قله كشيد * به كاردانى و بگماشت جابجا لشكر

( 1 ) متن : سروريس .