سفرنامه فرهاد ميرزا ( فارسى ) — الصفحة ١٨٦

خاتمه ؛ بيان طواف وداع و ساير مستحبات است تا خروج از مكه معظمه :

مستحّب . طواف به نيابت مؤمنين بسيار ثواب دارد و به نيابت حضرت پيغمبر و حضرت فاطمه و دوازده امام عليهم السلام ثواب عظيم دارد .

در خبر است كه مستحب است كه شخص در مكه سيصد و شصت [ بار ] طواف كند به عدد ايام سال . و مستحب است ختم قرآن مجيد را در مكه معظمه . در حديث است كه هركه ختم قرآن كند در آن‌جا از دنيا نرود تا ببيند حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله را و ببيند منزل خود را در بهشت .

مستحب است در مكه ، مشرف شدن به موضع تولد حضرت رسول الله عليه و آله و در منزل خديجه و زيارت قبر ابيطالب و رفتن به غارى كه در حراء حضرت رسول در اوايل بعثت عبادت كرده در آن‌جا و به غارى كه در كوه ثور است كه حضرت در آن‌جا مخفى شده از شر كفار مكه .

بدان‌كه مستحب است از براى كسى كه در مكه مىماند اتيان به عمرهء مفرده و در اعتبار فاصله آن و عمره‌اى كه پيش به‌جا آورده اختلاف واقع است . جمعى كثير از علماء برآنند كه احتياج به فاصله ندارند و بعضى لازم دانسته‌اند فاصلهء يك ماه را و بعضى يك سال را و جمعى كافى دانسته‌اند فاصلهء ده روز را . اين قول خالى از قوه نيست اگرچه سند آن ضعيف است .

مستحب است كه چون خواهد از مكه بيرون رود غسل كند و طواف وداع به‌جا آورد و در هر شوط دست يا بدن به حجر الاسود و ركن يمانى برساند و چون به مستجار رسد دعاهاى سابق را بخواند ، بعد به نزد حجر الاسود بيايد و شكم خود را به خانه بسايد و يك دست بر حجر الاسود گذارد و دست ديگر به جانب خانه بگشايد و حمد و ثناى الهى را به‌جاى آورد و صلوات بر محمد و آل محمد بفرستد . سنت است كه از باب الحناطين بيرون رود كه مقابل ركن شامى است بالفعل و داخل مسجد است . باب الحناطين بدين‌سبب مىگفتند كه حنطه‌فروش‌ها حنطه مىفروختند يا حنوط مىفروختند در آن‌جا . آن را باب بنى جمع هم مىگفتند كه قبيله‌اى از قبايل قريش است .

بعضى ذكر كرده‌اند كه مستحب است شخص پس از فراغ اعمال ، از اسفل مكه بيرون رود كه از ذى طوى باشد . چنانچه مستحب است كه وقت وارد شدن مكه از راه اعلاى مكه كه راه عقبه باشد داخل مىشوند .

ذى طوى - به فتح طاء مهمله و به ضم آن هم استعمال شده و همين هم اشهر است - اسم موضعى است به مكه كه داخل در حرم و جزو حرم است و دورى آن از مكه تقريبا يك فرسخ مىشود . از ذى طوى خانه‌هاى مكه نمايان است .

براى كسى كه خارج مىشود از مكه سنت است كه از خداوند عالم طلب نمايد توفيق مراجعت ، و عزم هم بر آن داشته باشد . سنت است كه وقت بيرون رفتن يك درهم خرما بگيرد و تصدق كند به جهت احتمال آن‌كه مبادا غفلتا بعضى از محرمات در حال احرام از او صادر شده باشد .

از جملهء مستحبات مؤكد است مراجعه از مدينهء طيبه براى زيارت فخر كاينات . در حديث