سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى ) — الصفحة ٤٩١
135 گراى ، خان‌هاى كريمه از اولاد جوچى 853 - 1208 / 1449 - 1792
( * * ) 1183 / 1769 قاپلان‌گراى دوم ابن سليم دوم
( * * ) 1184 / 1770 سليم‌گراى سوم ، دور دوم
( * * ) 1185 / 1771 مقصودگراى ، دور دوم
( * * ) 1186 / 1772 صاحب‌گراى دوم ابن سليم سوم
( * * ) 1189 / 1775 دولت‌گراى چهارم ، دور دوم
( * * ) 1191 / 1777 شاهين‌گراى بن احمد بن دولت دوم ، دور اول حكومت
1196 - 1197 / 1782 - 1783 بهادر دوم‌گراى بن احمد بن دولت دوم
1197 / 1783 انضمام كريمه به روسيه
1197 - 1201 / 1783 - 1787 شاهين‌گراى ، دور دوم حكومت به عنوان دست‌نشانده روسيه
2 . خان‌هاى تاتار بوجق يا بسارابى ، به عنوان خان‌هاى دست‌نشانده عثمانى 1201 / 1787 شهبازگراى بن ارسلان
1203 - 1206 / 1789 - 1792 بخت‌گراى
از ميان اعقاب طغاتيمور ( تغاتيمور ) ، پسر جوچى ، شعبه‌اى در طى منازعات خانوادگى كه پس از 660 / 1359 پايه‌هاى اردوى زرين را متزلزل ساخت ، خود را در كريمه مستقر گردانيد . اينان در آغاز از دست‌نشاندگان توقتمش بودند ، ولى در اوائل قرن نهم / پانزدهم به تدريج به عنوان اولاد تاش تيمور استقلال يافتند و حاجىگراى در 853 / 1449 رسما خود را فرمانرواى قريم خواند . نام خانوادگى گراى احتمال دارد كه از كراى يكى از طوايف اردوى زرين كه از حاجىگراى پشتيبانى كرده بودند ، گرفته شده باشد . خانات كريمه يكى از بادوام‌ترين دولت‌هايى بود كه از ميان اولاد چنگيز خان بر آمد و تا پايان قرن نهم / پانزدهم سرزمين نوغاىها را در كرانهء شمالى درياى سياه تا ناحيهء بوجق يا بسارابى ، به زير سلطهء خود درآورد .
سلاطين عثمانى متحدان طبيعى خان‌هاى كريمه ، نخست در برابر اردوى زرين كه خان‌هاى آن امراى كريمه را از اتباع و دست‌نشاندگان خود مىدانستند و سپس از قرن