سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى ) — الصفحة ٣١٧

پىنوشت‌ها :

( 4 ) - اصل : اراده .

( 5 ) - كاتب اول بجاى « ضرر » « اذيت » نوشته بود كه بعد بدون آن‌كه « اذيت » را خط بزند تبديل به « ضرر » كرده است .

( 6 ) - آب‌سار : در قزوين و قمشه و سميرم فارس ، نام چشمه‌هايى است كه به زعم عوام ، افشاندن آب آن در مزارعى كه ملخ بدانجا فرود آمده باشد ، سبب آمدن مرغ سار كه ملخ را دفع و تباه مىكند ، گردد ، و آن را آب مرغان نيز گويند .

( 7 ) - يك كلمه خوانده نشد .

( 8 ) - اصل : چو .

( 9 ) - اصل : علاحده .

( 10 ) - يك كلمه خوانده نشد .

( 11 ) - تنقيه : مصدر عربى به معنى صاف كردن و پاك گردانيدن . ر . ك . فرهنگ لاروس ، ترجمهء سيد حميد طبيبيان ( تهران : انتشارات اميركبير ، 1376 ) چاپ چهارم ، ج 1 ، ص 671 .

( 12 ) - راويه : 1 - توشه دادن و مشك كه در آن آب باشد

2 - ستور آبكش ، شتر آبكش ، اشتر و استر و خرى كه بر آن آب بار كنند ( لغت‌نامهء دهخدا ) .

( 13 ) - دبير الملك : ميرزا محمد حسين دبير الملك فراهانى .

( 14 ) - نبى خان : ميرزا نبى خان قزوينى پدر ميرزا حسين خان سپهسالار .

( 15 ) - سازمان اسناد ملى ايران ، سند شماره 295 / 35331 ، اين سند در ماه ذيقعده سال 1283 در دوشان‌تپه از نظر ناصر الدين شاه گذشته است .

( 16 ) - ادكن : دودگون ، تيره‌گون ، خاك‌رنگ .

( 17 ) - سحاب : ابر .

( 18 ) - قا قم : به ضم ثالث و سكون ميم پوستى باشد سفيد و به تماميت گرم مىباشد و مردمان اكابر پوشند ( برهان نقاطع ) .

( 19 ) - معنى عبارت داخل گيومه بر نگارنده معلوم نگرديد .

( 20 ) - سازمان اسناد ملى ايران ، اسناد بيوتات ، آلبوم شماره 11 ، ص 64

( 21 ) - اسناد بيوتات ، آلبوم 5 ص 4 .

( 22 ) - در اين تاريخ ميرزا حسين خان سپهسالار پست وزارت جنگ و وزارت امور خارجه را توأمان دارا بوده است .

( 23 ) - اصل : هميون .

( 24 ) - اصل : سخط .

( 25 ) - سازمان اسناد ، اسناد بيوتات ، آلبوم 5 ، ص 6 ( از اين پس فقط به ذكر شمارهء آلبوم و . . . بسنده مىگردد ) .