سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى ) — الصفحة ٨
1 - دربارهء دومين سفر ( 1267 ه . ق )
به اين ترتيب ناصر الدين شاه جوان در فصل بهار و روز اول رجب به اتفاق ميرزا تقى خان اميركبير درحالىكه اردويى مركب از شاهزادگان ، امرا و وزرا و خدمه تحت عنوان اردوى همايونى وى را همراهى مىكردند از تهران به قصد اصفهان حركت كرد . 2
شاهزادگانى كه شاه را همراهى مىكردند عبارت بودند از :
عباس ميرزا ( برادر شاه ) ، كيومرث ميرزا ايلخانى ، عليقلى ميرزا ( اعتضاد السلطنه ) ، محمد رضا ميرزا ، بهاء الدوله ، امامقلى ميرزا ( عماد الدوله ) ، صاحبقران ميرزا ( پسر پنجاهم فتحعلى شاه ) .
امرا و وزرا عبارت بودند از :
ميرزا تقى خان اميركبير ، ميرزا آقا خان نورى ، ميرزا محمد شفيع خان صاحب ديوان ، محمد حسن خان سردار ، معير الممالك ، ملك الكتاب ، مستوفى الممالك و بعضى از مستوفيان .
به هر روى اول منزلى كه شاه و اردوى او در آن اطراق نمودند يافت‌آباد بود ، و مسير اردو از طريق قزوين ، سلطان‌آباد و بروجرد به‌طرف اصفهان تعيين گرديد . 3
اردوى شاه باشكوه و جلال كامل در حركت بود و در منازل مسير راه اطراق نموده به گشت‌وگذار مىپرداخت ، ولى در شهرهاى بزرگ مراسم استقبال با تشريفات كامل صورت مىگرفت .
بعد از يافت‌آباد ، بعضى از منازل و شهرهايى كه شاه در آنجاها اطراق و توقف نمود عبارت بودند از :
كرج ( سوم رجب ) ، قاسم‌آباد ( چهارم رجب ) 4 و قزوين ( 8 رجب ) .
لازم به توضيح است كه درحالىكه روز هشتم رجب شاه در قزوين متوقف گرديد ، روز نهم رجب سفير انگليس و سفير عثمانى از تهران به‌سمت اصفهان روانه گرديدند و دو روز بعد وزير مختار روس هم نيز به همان صوب عازم گرديد . 5
خانم شيل همسر جستن شيل سفير انگليس در بخشى از خاطرات خود راجع به اين