سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٣

در راه جنوب

رحمت‌آباد / 6

قم با 3100 پا ارتفاع + / 4

پاسنگان / 4

سن‌سن / 7

كاشان با 3200 پا ارتفاع / 6

اصفهان + با 5300 پا ارتفاع / 3

جلفا / 1

جمع - / 73 فرسخ يا 285 ميل

راههاى قم : بين شهر تهران و قم كه تقريبا صد ميل است سه جاده هست و تا اين اواخر هرسه ، محل رفت‌وآمد بوده است و بين آنها رقابتى است كه خاص محيط ايرانى است .

1 - جادهء كاروان‌رو قديمى - اول جادهء كاروانى قديمى است كه اين راه از دروازهء شاه عبد العظيم شروع مىشود و پس از عبور از كنار بارگاه مزبور به ده كنارگرد مىرسد و بعد از آنجا به يك رشته دره‌هاى خالى و ملال‌انگيز به نام درهء ملك الموت منتهى مىگردد و از آن جهت به اين اسم خوانده مىشود كه به رسم خرافاتى ايرانى آن نقطه محل اجنه و غولها است .

اين دره كه به هيچ‌وجه تفاوتى با نظاير آن در ساير نقاط ايران ندارد و به مراتب هم از بسيارى از آنها سهل‌تر و كمتر زننده است ، از چند جهت نظر اروپائيان را جلب كرده است ، چون در حينى كه كرپوتر شاعرمآب آن را درهء خاكى خواب‌آورى ذكر نموده ، سر جان ملكم كه دست‌كم اين‌بار عنان اختيار كلام را از دست داده است ، آنجا را داراى مهيب‌ترين كتل‌ها و دره‌هائى شمرده است كه در عمر خود ديده بوده است .

پس از ترك اين ناحيهء كوهستانى جاده به‌سمت حوض سلطان پائين مىرود . در آنجا آب‌انبارى بود كه از چندين قنات حدود شمالى كوير آب مىگرفته است . اين كوير يا نمك‌زارها را عموما انتهاى غربى دشت كوير ايران شمالى محسوب مىدارند كه از سمت مشرق به درياى نمك ( كه فقط در سال جارى كشف شده است ) ارتباط مىيابد .

اهالى محل معتقدند كه آنجا سابقا دريا بوده و هنگام تولد نبى [ اسلام ] خشك شده است . بعد از عبور از كوير كه بالغ بر دو ميل عرض دارد جاده از رودخانهء قره‌چاى ، به