سفرنامه گوهر مقصود ( فارسى ) — الصفحة ٣٠١

[ تحليل اوضاع ايران و روابط خارجى ، از زبان تاجر تبريزى ]

آن زمان مىتوانيد خود را از فشار ظالم نجات داده و در دار الامن عدل بياساييد .

پس مردم ما به عكس از روى هوا و هوس و غرض و مرض ، به تقليد اجانب ظلم را دافع و عدل را جاذب شدند .

گاهى به ناپلئون اعظم متوسل شدند ، كه او چنين و چنان كرد . زمانى به افعال فرانسويان متمسك شدند و حالات لويى شانزدهم را دليل و برهان آوردند .

يك نفر مسلمان با ايمان فرياد نزد كه اى بيچارگان ! از به دو خلقت تاكنون شما يك صد و بيست و چهار هزار دعوت كنندگان حقّه داشتيد ، هر كدام رئيس قومى و رهبر طايفه‌اى بودند و خداوند منّان در قرآن از حالات گذشتگان حكايت نمود ، تا آيندگان عبرت گيرند .

اروپاييان چنان اخلاق خود را مذاق ايرانيان نفوذ دادند كه اين بىعلمان ، اخلاق پيغمبران را فراموش نمودند . مساوات انبيا و مواسات اوليا را نشنيدند و تمدن انبيا را نفهميدند كه هريك از براى آسايش و زندگانى مردم چه زحمتها بر خود مىپسنديدند ، از زراعت و فلاحت و تجارت و نجّارى و صبّاغى و حدّادى و خيّاطى و نسّاجى ، كدام صنعت و هنر بود كه خودشان عمل ننمودند و قوم را به آن دعوت نفرمودند ؟

آنچه لازمهء زندگانى و محل حاجت انسانى و ضرورت تمدن بود ، به مقتضاى زمان بيان فرمودند و اعمال آنها را به وجوب كفايى بر همه فريضه داشتند و تاركين اين صنايع را مبغوض داشته ، از دايرهء انسانيت خارج مىپنداشتند .

با آن تأكيدات بليغهء رسولان بر امم سالفه و امّت پيغمبر آخر الزمان در توسعهء علوم و ترويج صنايع و مذمّت ايشان در بيكارى و تن‌پرورى و تنبلى و آن همه سفارشات آنها ، در دستگيرى يكديگر و رفع حوايج همديگر ، همه را فراموش نمودند ، به بيعارى خود را عادت دادند و همى از عيسويان گفتند و به تقليد آنها خوردند و خوابيدند و رقصيدند .

عيسويان چنان نفوذى در ميان مسلمانان انداختند و حركات و سكنات خودشان را تلقين اين احمقان نمودند كه از مهد الى اللحد به آنها محتاج و آنها را فراموش نخواهند نمود .