سفرنامه گوهر مقصود ( فارسى ) — الصفحة ١٨٧
[ يادآورى قراردادهاى خارجى خسارت‌بار ]
حقيقى ، حضرت داور دادگر ، شكايت خواهند نمود كه از براى دو هزار تومان رشوه ، سالى سيزده كرور منات « 1 » ، قيمت آن حيوانات بىزبان را ، در هفتاد سال به شصت هزار تومان به ليازانوف فروختند . « 2 »
اراضى سيستان ، اين داستان را به خداى مهربان ، معروض خواهند داشت كه رود هيرمند ، مملكتى را چون باغ جنان آبادان مىنمود . چرا به اخذ ثمن بخس مقدارى رشوه ، اين نهر سلسبيل را به انگليسيان واگذاردند ؟
قفقاز را كه به روس واگذار نمود ؟
افغان را كه از دست داد ؟
عراق عرب كه قبلهء مسلمانان و معبد ايرانيان بود به بىكفايتى كه از دست رفت ؟
هفت‌صد كرور ، جواهر خزانهء نادرى - كه به ضرب شمشير ، از هندوستان آورده بود - كه به بهاى ساقى و ساغر بخشيد ؟
اشياى نفيسهء مال زمان صفويه را كه به پسر يهوديه انعام كرد ؟
سرمايهء ثروت مسلمانان را كه به عشقبازى فواحش فرنگستان طرح كرد ؟
ثروت ايران را كه به مصرف سگ و گربهء مقوايى رسانيد ؟
خانه‌هاى ما را ، كه لانهء مارهاى خارجى نمود ؟
لباس زنان مسلمان و زيور ايشان ، كه ناموس اهل ايمانند ، كه به دست بانك روس داد ؟
سالى يك‌صد كرور از تجارت ايران ، علاوه بر واردات كه به خارجه برد ؟
از ثرى تا به ثريّا و از سمك تا به سما همه مىدانند ، اين اعمال شنيعه و اين افعال قبيحه را كدام ظالم بىدين مرتكب شده كه اگر عشرى از عشار و يكى از هزار آن را
( 1 ) . منات : پول رايج روسيه معادل صد كوپك [ كوپك ، پول خرد رايج روسيه ] . « فرهنگ عميد » ( 2 ) . قرارداد اوّل در 12 ژوئن 1876 بسته شد كه مدت آن - در قرارداد - معلوم نيست . ولى مدت اين قرارداد چندان به طول نينجاميد و در تاريخ 14 اكتبر 1879 ملغى گرديد . در همين تاريخ قرارداد ديگرى منعقد مىگردد كه مدت آن 5 سال و سالى پنجاه هزار تومان با پرداخت دو قسط مىباشد . ر . ك به عصر بىخبرى يا تاريخ امتيازات در ايران ، بخش سوم ، شيلات .