سفرنامه خانلرخان اعتصام الملك ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٨

روز چهارشنبهء بيست و چهارم . صبح

است باغ گلشن هم از موقوفات اوست . دو طرف خيابان ، باغات مردم است كه همه عمارت و خانه هم دارد ، و باغاتش مشتمل است بر خرما و انار و انجير و زردآلو و نارنج . در اطراف خيابان و خارج شهر ، به قدر سه چهار هزار خانه هست . عماد الملك حاكم آنجا از خودش و اجدادش باغات و عمارات عديده در ضلع خيابان دارد و هركس وارد طبس مىشود ، اهتمامى دارد كه او را به عمارات خودش گردش و طواف بدهد و غير از اين معلوماتى ندارد .

اطراف طبس محل زراعت ، كم دارد . آبش اغلب به باغات مىرود .

اراضى صحرايش هم سنگستان بىآب و گياه است . مردمش سه قسم‌اند .

معدودى آخوند و طلبه و روضه‌خوان دارد ، معدود قليلى هم خوانين دارد كه اولاد ميرحسن خان هستند كه همه بواسطهء بيتربيتى و اهانتى كه عماد الملك طبعا به آنها دارد و حقوقشان را از موقوفات موروثى ، حاجى مير ابراهيم خان عموى عماد الملك كه حالا اكبر اولاد مير حسن خان و متولى موقوفات است ، مىخورد ، نمىرساند .

همه مفلوك و بىهنر و بىمصرف شده‌اند . يكى از آنها يك يابو ندارد سوار شود و يك تفنگ ندارد . خود عماد الملك هم جنبهء نسوانيت دارد . هرگز اسب نتاخته ، تفنگ دست نگرفته . به كلى از حركات مردانه عارى و برى است . در جمع مال و تعدى به رعيت فقير ، خيلى حريص و جرى است و هميشهء اوقاتش مصروف بنائى و نقاشىهاى بد است . در تالار اندرونش ديدم روى جرزها صورت زنهاى مكشوف العوره كشيده بود . جمعى مباشرين ، اطرافش جمع‌اند .

يكى پيشكار معاملات ديوانى است كه او را صاحبكار نظامى مىگويند .

ميرزا آقا بابا نامى از اهل طبس مرد خر مزورى است و در كمال عصبيت بابى است . ديگرى آقا حسين نام صاحبكار خاصه است كه متصدى املاك مختص عماد الملك است . ديگرى حاجى محمد على بيك ، صاحبكار املاك موقوفهء پدر و مادر عماد الملك است كه توليت آنها با عماد الملك است و هريك از اينها