زبدة التواريخ ، أخبار الأمراء والملوك السلجوقية ( فارسى ) — الصفحة ٥١
سخن از قتل سلطان مسعود بن محمود بن سبكتكين
سخن از قتل سلطان مسعود بن محمود بن سبكتكين
سخن از قتل سلطان مسعود بن محمود بن سبكتكين
چو سلطان مودود به فرمان پدر به همراه وزير احمد بن عبد الصّمد ، و به روز سه‌شنبه ، دوازدهم محرم سال چهارصد و سى و دو رهسپار بلخ شد ، سلطان مسعود برادر خويش محمد را كه در چشمش ميل كشيده بود ، با فرزندان و زنان و كنيزانش به روز يكشنبه ، يكم صفر سال چهارصد و سى و دو از دژ نغر به‌درآورد . محمد را فرزندى سفيه بود نامش احمد ، و فرزندانى ديگر ، نامشان عبد الرحيم و عبد الرحمان و عمر و عثمان . « 1 » سلطان مسعود برادرزادگان را خلعت داد و از برادر پوزش خواست . محمد پاسخ آوردش كه : « تو بزرگى و مهترى و ديباچهء صحيفهء قوم » ، و دلش را با اين اباطيل شاد كرد تا شايد سكونى گيرد و به سخنش ميلى كند . سلطان هم او را در كجاوه‌اى با آزاد زنان قوم نشاند و اموال خزاين و قلاع برگرفت و با او بار سه‌هزار شتر دينار نيشابورى و هروى و مغربى و محمودى ، و درهم و گوهر و اسباب خوراك و ظروف و جز آن از هر دستى ، رو سوى هند نهاد .
چو سلطان به ماريكله رسيد ، غلامان در آن خزاين طمع بستند و شب سيزدهم ربيع الاخر سال چهارصد و سى و دو بر محمد فراهم آمدند و او بر فراز تخت شاهى برنشست و نيابت خويش به فرزند سفيهش احمد داد . روز سه‌شنبه ، نيمهء ربيع الاخر دو گروه با هم مصاف دادند و سلطان مسعود گرفتار آمد و در بند شد . اين زمان برادرزادهء سفيهش نزديك او شد و قلنسوه از سرش برداشت ، اما برادر وى عبد الرحيم او را عتاب كرد و آن قلنسوه برگرفت و بوسيد و بر سر عمش گذارد ، و اينسان سلطان از قتل برست . سلطان را با همسرش ساره خاتون ، دخت قدر خان ،
درآمد و شكست خورد ، در بند آمده بود . نويسندهء ما ، حسينى ، در اينجا رخدادها را با هم خلط مىكند و مودود را سلطان مىنامد ، درحالىكه پس از مسعود عموى مودود ، محمد ، به سلطنت رسيد . نك . به : ابن اثير ( 9 / 167 ) . از پس اين رخدادها التونتاش به خدمت سلجوقيان درآمد . ( 1 ) . ابو احمد جلال الدوله و جمال الملّه محمد ( 1041 - 997 م ) برادر سلطان مسعود بود . پيش از مرگ پدرشان محمود ، محمد والى گوزگانان بود و مسعود ولايتدار اصفهان . وقتى محمد را به غزنه خواندند تا بر اريكهء سلطنت دست‌يابد ، سپاهيان در كنار مسعود ايستادند ، و در چهارم اكتبر محمد از تخت به زير آمد و او را كه در چشمانش ميل كشيده بودند ، به روستاى نغركوت ( در اين نسخهء خطى ، تعز ) تبعيد كردند . حكومت او تنها 6 ماه بپاييد . نك . به : ابن اثير 9 / 168 - 167 و گرديزى 95 - 92 و جوزجانى 90 - 88 . نغر ، نام شهرى است در سرزمين سند ، و با غزنين شش روز راه فاصله دارد : ياقوت 5 / 295 در بيهقى ( 727 ) اينسان است كه محمد و چهار فرزندش ( به جز عبد الرحيم ) در 2 صفر سال 432 ه ( اكتبر سال 1040 م ) از بند آزاد مىشوند .