زبدة التواريخ ، أخبار الأمراء والملوك السلجوقية ( فارسى ) — الصفحة ١٦٢

سخن از پيشامدهاى بغداد پس از مرگ سلطان مسعود

ارسلان شاه بن سلطان طغرل بن محمد طبر بن ملكشاه بن الب ارسلان بن داود بن ميكاييل بن سلجوق را به نزديك امير شمس الدين الدگز به اذربيجان بردند ، « 1 » كه مادر ملك ارسلان شاه همسر امير شمس الدين الدگز بود و امير از او دو فرزند داشت : يكى محمد امير نصرت الدين اتابك پهلوان ، و ديگرى عثمان مظفر الدين قزل ارسلان ، و دخت او نزد خدايگان مراغه بود . « 2 » بدينسان ملك ارسلان شاه نزد امير شمس الدين الدگز بماند .

به سال پانصد و پنجاه و دو سلطان محمد آهنگ بغداد كرد « 3 » و سپاهيان عراق و اذربيجان با او همراه شدند ، مگر امير شمس الدين الدگز كه در اذربيجان در كار جنگ با گرجيان بود و امير اينانج ، كه از بيم غزان در رى ماند . آنان به گرگان رسيده بودند كه امام المقتفى لأمر اللّه تدارك حصار ديد و هرچه توشه و علوفه و گاو و گوسپند براى اقامت خود و سپاهيانش در شهر لازم بود ، به بغداد برد . اموالى نيز بخشيد و از همه‌جا سپاهيانى بر وى گرد آمدند و لشكرى فراهم آمد كه كس در بغداد مانند آن به ياد نداشت . سلطان محمد به بغداد رسيد و بر كنار دروازهء شمّاسيّه منزل كرد . چندى بماند اما فرمان جنگ نداد و به امام المقتفى لأمر اللّه نامه كرد كه او بندهء فرمانبردار است و از آمدن به بغداد آماجى جز اين ندارد كه در حالى بازگردد كه شاهان اطراف يقين كرده باشند كه امير المؤمنين از او خرسند است ، و چنان شود كه امير المؤمنين با نشانه‌اى از خرسندى خويش ياريش دهد ؛ اينسان كه نامش پس از نام امير المؤمنين بر منابر برند ؛ او نيز از بغداد بازمىگردد ؛ نه والىاى از سوى وى در آنجا خواهد بود و نه خدايگانى كه به دو اشارت رود .

در بندارى ( 240 - 239 ) اينسان است كه وقتى آن اميران نزد سلطان محمد بن محمود بازشدند ، « او آنان را سرزنش كرد و تحقير نمود كه از چه آن ملك از دست بدادند ، و گفت : آبروى خود برديد و خويشتن هلاك كرديد و تركمانان نابود نموديد و خانواده و زنانشان در معرض اسارت آورديد . ملك ارسلان را به‌در آورديد و از نگاهداشتش غفلت نموديد ، و او اينك نزد ايلدگز است و خواهيد ديد كه كار وى به كجا مىكشد ، و به يقين از او شرى به من مىرسد . بىگمان خليفه هم دشمن شده است و ديگر بعد از اين كار ما با او راست نخواهد شد و توبه نمىپذيرد و آنسان كه بايد خوشدل نمىشود » ؛ و همان شد كه او پنداشته بود ، كه خليفه پس از آن گناه سلجوقيان نبخشود و از سوى ايشان دل‌آسوده نگشت . ( 1 ) . امير البقش كون خر در رمضان سال 549 ه مرد . ابن اثير 11 / 74 و ابن جوزى 10 / 159 - 158 . ( 2 ) . مادر امير ارسلان شاه ، مؤمنه خاتون ، همسر سلطان طغرل دوم بود . مسعود پس از مرگ سلطان طغرل دوم او را به زنى به اتابك شمس الدين ايلدگز داد . دخت آن‌دو ، جلاليه ، همسر فرمانرواى مراغه ، نصرت الدين ارسلان آبه فرزند اقسنقر احمديلى ، بود . ( 3 ) . در ابن اثير محاصرهء بغداد به‌دست سلطان محمد در ذى الحجهء سال 551 ه آغاز مىشود و در بندارى ( 246 ) در ذى القعدهء سال 551 ه .