زبدة التواريخ ، أخبار الأمراء والملوك السلجوقية ( فارسى ) — الصفحة ١٠٧
سلطنت سلطان ركن الدين ابو المظفر بركيارق بن ملكشاه بن الب ارسلان
شاهان ترك بود و مىگفتند كه از دودهء افراسياب است . سوم اينكه تركان خاتون اموال خويش در ميان ايشان بخش كرد . آنان هم با فرزندش بيعت كردند و او را با خود برداشتند و به اصفهان رفتند . غلامان وزير نظام الملك و سپاهيان بازمانده به همدان كه شنيدند تركان خاتون با لشكر درمىرسد ، با ملك ركن الدين ابو المظفر بركيارق بن ملكشاه بن الب ارسلان به رى رفتند و سپاهى بر ضد محمود بسيجيدند . تركان خاتون هم با فرزندش به اصفهان درآمد . در ميانهء اين جنگ و ستيز ، امام مقتدى به روز شنبه ، پانزدهم محرم سال چهارصد و هشتاد و هفت به ناگهان به رحمت خداى تعالى رفته « 1 » و سه روز پس از وفاتش با امام المستظهر باللّه به خلافت بيعت شده بود . از او نصب‌نامه‌اى از بهر بركيارق بستدند ، و بركيارق هم آمد و اصفهان را در حصار گرفت . سال به پايان نيامده بود كه محمود و مادرش تركان خاتون بمردند و كار راست شد .
سلطنت سلطان ركن الدين ابو المظفر بركيارق بن ملكشاه بن الب ارسلان
سلطنت سلطان ركن الدين ابو المظفر بركيارق بن ملكشاه بن الب ارسلان
آن هنگام كه كار سلطنت سلطان ركن الدين ابو المظفر بركيارق بن ملكشاه راست شد ، امير اسپهسالار كمشتكين جاندار اتابك او و شرابدار بود . چو سلطان بركيارق ولايت يافت ، عمّش تاج الدوله تتش بن الب ارسلان از شام پاى در راه نهاد . بزان ، خدايگان رها ، و قسيم الدوله اقسنقر ، خدايگان حلب ، غلامان پدرش ، هم به سلطان نامه كردند و خواستند تا آنان را در برابر عمّش ، تاج الدوله تتش ، يارى دهد ، « 2 » اما او از ايشان به شراب پرداخت و اتابكش از او به مادر سلطان ، زبيده خاتون - كه اين اتّهام بر او نهاده بودند . بدينسان به يارى آن دو برنيامدند و تاج الدوله تتش رو سوى ايشان نهاد و با آنان ، كه گمان مىبردند تاب ستيز او دارند ، جنگيد و به قتل و حبسشان
( 1 ) . امام المقتدى بأمر اللّه مدّت 19 سال و هشت ماه خلافت كرد . ( 2 ) . تتش نيز همچون بركيارق پس از مرگ ملكشاه مدعى تخت سلطنت شد و با فرمانرواى اورفه‌ورها ، بوزان ، و فرمانرواى حلب ، آقسنقر ، بر ضدّ بركيارق همداستان گشت . تتش در محرم سال 486 ه خود را سلطان خواند و اميران فرمانبر خود در مناطق را فراخواند تا براى او خطبه كنند ، و به يارى ايشان موصل را گرفت و سپاهى به آذربايجان فرستاد . بركيارق هم با سپاهى رهسپار آذربايجان شد . وقتى دو سپاه از بهر جنگ رودررو شدند ، امير آقسنقر به بوزان گفت : « اين مرد ( تتش ) نشانى از فرزند مرحوم سرورمان ( ملكشاه ) ندارد . اين زمان بركيارق نيرو مىگيرد و من برآنم كه بايد نزد او رويم و با وى باشيم » . نك . به : ابن اثير ( 10 / 80 و التاريخ الباهر 15 ) و ماتيوس اورفاتيس ( 181 ) و ابن عبرى ( 1 / 335 - 334 ) .