زبدة التواريخ ، أخبار الأمراء والملوك السلجوقية ( فارسى ) — الصفحة ٩٧
حركت ديگربار سلطان اعظم جلال الدوله ابو الفتح ملكشاه بن الب ارسلان به سوى ماوراء النهر
و اشكمى بزرگ ، كه بلندآوازست و آبله‌رو ، و بر دست راستش يك دو خال . بر خراسان چيره مىشود و نامش نام شهرى است در جزيره . در مرو منزل مىكند ؛ سوار و پيادهء سپاهش بر او چيره مىشوند ، و او را با اين همه بر شاهان فيروزى است . پس از چندى لشكرى گران ، كه از چين و خاوران مىآيد ، بر او دست مىيابد و زان پس ملكش به سستى دچار مىشود و خراسان را بعد او آشفتگى مىرسد .
حركت ديگربار سلطان اعظم جلال الدوله ابو الفتح ملكشاه بن الب ارسلان به سوى ماوراء النهر
حركت ديگربار سلطان اعظم جلال الدوله ابو الفتح ملكشاه بن الب ارسلان به سوى ماوراء النهر
از آنجا كه خاقان شمس الملك به نفس خويش كارها تبه كرده ، فريفتهء هواى نفس شده و غرور پيشه كرده بود ، « 1 » سلطان به ماهى به سال چهارصد و هشتاد و يك به سوى ماوراء النهر رفت « 2 » و در بيرون كاشغر فرود آمد . آن هنگام كه سلطان به اصفهان بود ، فرستادهء روميان بيامد و جزيه بياورد .
نظام الملك او را اكرام كرد اما حاجتش برنياورد و به ديارش بازنگرداند ، مگر آن وقت كه سلطان به در كاشغر رسيد . اين زمان وزير نظام الملك فرستادهء روميان را رها كرد و گفت : « بايسته است كه در تاريخ‌ها بياورند كه فرستادهء روم چون جزيه بداد ، از بارگاه سلطان كه به در كاشغر بود ، برفت » .
خاقان كاشغر « 3 » هم رسولى به نزد سلطان فرستاد ، با پيشكش و ره‌آوردى چند ، و گذشت و بخشايش سلطان طلب كرد و فرستاده را گفت : « به سلطان بگو : توسن روزگار رام تو است و زمين بىشبهتى آن تو ؛ گردى بر دامنت ننشيند اگر سرايى از اين زمين به كهنه‌شهى باقى بماند ؛ نيز اگر رأى آن كنى كه دخت بنده‌اى از بندگانت از بهر فرزندى از فرزندانت بخواهى ، ماييم آن بنده و ماييم غلام تو » . وزير نظام الملك ، سلطان را گفت : « خاقان حق تو گزارد و صدق سخن به برهان نشان داد » . پس از چندى خاقان به بارگاه سلطان آمد و در برابر تختش زمين بوسيد و از احسان و اكرام آن ديد كه در خاطرها بماند . آنگاه به اعزاز و اكرام به ملك خويش بازشد .
( خطايى ) باشد - مترجم فارسى . ( 1 ) . خاقان وقت ، حسن اغتكين بود ( سبط ابن جوزى 207 ) . ( 2 ) . ابن اثير ( 10 / 58 ) مىگويد كه اين حمله در سال 482 ه رخ داد . ( 3 ) . خاقان دولت قراخانيان شرقى در آن زمان حسن بن سليمان ( 496 - 467 ه / 1103 - 1074 م ) بود .