سوانح عمر ( فارسى ) — الصفحة ٧١
فصل ششم خدمت فرهنگى رشديه پس از شادروان ميرزا على خان امين الدوله
خدمت فرهنگى رشديه پس از شادروان ميرزا على خان امين الدوله صبح جمعه‌يى از اواسط ماه اسفند ، پاى كرسى نشسته سرگرم تفسير قرآنم بودم ، و نوشته‌هايم را ميخواندم . يكى از عموزادگان كه به خواندن سرگذشت عمويش شوق فراوان داشت ، بديدنم آمد . پرسيد كه ، « تاريخچه سرگذشت حاج آقا بكجا رسيده است ؟ » گفتم ، « به بن‌بست رسيد و تعطيل شد » . گفت ، « بن‌بست ؟ » گفتم ، « آرى به جائى رسيده كه قلم به نوشتنش نميرود » . يادداشتها روى ميز بود . برداشت و چند صفحه‌اش را كه نخوانده بود خواند و تمام كرد و گفت ، « بجاى شيرينش رسيده است دنبال كنيد » .
ديگرى از اقوام رسيد و با او هم‌آواز شد كه حتما قصه را تمام كنيد . آنها در تقاضا ذيحق بودند . من هم به صد دليل حق نداشتم مطلب را ناتمام بگذارم . بايشان وعده دادم كه تمام ميكنم . قول گرفتند و رفتند . من هم به قصد ديدن يكى از دوستان از خانه بيرون آمده راه خانه او گرفتم . در راه اين فكر مرا مشغول كرده بود كه قول داده‌ام ، بايد قصه را تمام كنم ، و لازم هم هست تمام كنم اما چه كنم ؟ حقيقتش اينست كه نميخواهم پاره‌يى مطالب را بيان كنم و اگر داستان را دنبال كنم بايد ناگفتنيها را بگويم . بالاخره صلاح آن ديدم كه خواه و ناخواه قصه را تمام كنم . باميد پروردگار از فردا شروع ميكنم تا خدا چه خواهد .
خدايا بنام تو ، بكمك تو و بعنايت تو بارالها قلم بدست من است عنانش را هرطور كه صلاح است بگردان .
گفتيم رشديه عبايش را برداشته تنها و مجرد عمارت امين الدوله را وداع كرد ، و بيرون آمد .
گفتيم و رد شديم ، ولى خواستاران داستان به اين زودگذرى ما راضى نشدند و توضيحات و دنباله مطلب را خواستند ، و مرا كه هيچ مايل نبودم در اين موضوع و اين محل بخصوص بحثى كنم ، واداشتند كه خواه و ناخواه به اين گذرگاه بگذرم .
البته متقاضيان در اين تقاضا ذيحق بودند ، زيرا آشيانه‌ئيكه با آن محبت تشكيل شده بود ، چه شد كه به اين زودى فروريخت ، و هم در بهار عشرت خزان نكبتش دامنگبر آمد ؟ اين طوفان از كجا وزيد ، و اين صاعقه از كجا پيدا شد ؟
حالا من چه كنم و رشته سخن از كجا گيرم ؟ چنان سردرگمم كه ميدانم كارى