سفرنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى ) — الصفحة ٢١

شور و شوق

حكمرانان اهميت پيدا مىكرد ، چگونگى وضع ماليات حقوق گمركى و دريافت آن توسط حكمرانان بود . ميزان پرداخت‌هاى مالياتى ايالات و ولايات به دار الخلافه ، دسيسه‌ها ، زد و بندهاى دربارى و ميزان نفوذ دولتمردان و شاهزادگان به هنگام واگذارى ايالات و ولايات بستگى داشت .

بنابراين از نظر دربار ، ايالاتى مهم تلقى مىشدند كه بيشترين عايدات را اعم از نقدى و جنسى به حكومت مىپرداختند . در تاريخ 1285 ق / 1868 م .

ايالاتى كه بالغ بر 000 ، 150 تومان در سال عايدات داشتند ، بدين قرار بودند : « 1 »

آذربايجان 000 ، 620

گيلان 000 ، 440

اصفهان 000 ، 420

فارس 000 ، 380

خراسان همراه شاهرود و بسطام 000 ، 220

عربستان 000 ، 215

كرمان 000 ، 210

تهران و نواحى مجاور 000 ، 210

كرمانشاه همراه لرستان ، نهاوند 000 ، 200

خمسه 000 ، 180

يزد 000 ، 170

به اين ترتيب ، تا حدى ميزان فشار و رقابت افراد در زدوبندهاى دربارى براى كسب حكمرانى هركدام از اين ايالات بيشتر مشخص مىشود .

( 1 ) . عيسوى ، چارلز ، تاريخ اقتصادى ايران ( عصر قاجار ، 1332 - 1215 ه ق ) ، ترجمهء يعقوب آژند ، نشر گستره ، تهران 1362 ، ص 43 .