روزنامه خاطرات ناصر الدين شاه ( در سفر دوم فرنگستان ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٥

روز شنبه 8 [ جمادى الاول ] :

پياده شدم ، سپهسالار توى كالسكه با من نشسته بود پياده رفتم ، بازار بدى بود ، سقفش تيرپوش كثيف ، دكاكين و امتعه معمولى داشت ، صد قدمى كه رفتيم بازار تمام شده داخل محوطه شديم كه اشجار نارونهاى كهن و غيره داشت ، دورش حجرات دارد . مدرسه است . فرش كشيده بودند . همه جا سالدات ، قراول ايستاده بود ، علماى ايروان كه اسامى بعضى از اين قرار است دو صفه ايستاده بودند :

- ملا خليل قاضى و صدر مجلس شريعت‌خانه

- ملا عباسقلى

- ملا محمد باقر

- حاجى ملا احمد واعظ

- حاجى شيخ رضاى واعظ

- آخوند ملا مهدى

- ملا صادق

- ملا حسين

به همه التفات شد ، رفتم توى مسجد ايستادم ، اين مسجد را حسينعلى خان حاكم ايروان پدر محمد خان ساخته است . خطيب رفت بالاى منبر ، خطبه خواند ، به اسم ما ، خيلى جمعيت از زن و مرد ايرانى بالاى بامها بودند ، هر جور آدم بود ، برگشتيم ، همان‌طور آمده سوار كالسكه شدم ، سپهسالار پيش ما نشست ، رانديم عقب سر هم پيشخدمتها و غيره مىآمدند . بجز محقق ، موچول خان ، مليجك ، حاجى حيدر ، ناصر الملك همه بودند .

رانديم از دم قلعه حسين خان سردار كه دست چپ واقع است گذشتم ، قلعه قديم ايروان همين جاست ، ديوارهاى كلفت مرتفع دارد ، بسيار مستحكم ، با بروج ، اما حالا خراب است ، عمارت حسين خان و اندرون بيرونى مسجد و جاى ساخلو ، جاى نوكر و