مآثر الملوك ( به ضميمه خاتمه خلاصة الأخبار وقانون همايونى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٧

كيكاوس

سلطان رعايا را به منزلهء سر است تن را و جان مر بدن را .

پوشيده نماند كه بعد از فوت منوچهر ، نوذر در امر سلطنت شروع نمود چون از احوال او چيزى كه لايق به سياق اين مختصر باشد به نظر نرسيد خامهء مشكين شمامه به ذكر زاب پرداخت .

زاب

خسروى عادل خيرانديش و پادشاهى باذل ستوده مآثر بود . از آثار او دو رودخانه در ديار بكر است كه آب را از ممر آن گردانيده و به دجله رسانيده است تا آب دجله عذب گردد .

كيقباد

اول پادشاهى از كيان كه به انتظام عالم و عالميان پرداخت كيقباد بود .

نظم

جهاندار والاگهر كيقباد * شهى بود با فر و آئين و داد

و از آثار او دو رودخانه است كه در نواحى بلخ جارى گردانيده . تعيين فرسنگ در زمان كيقباد پيدا شد .

از كلمات او است كه : من لا ينفعك صداقته لا يضرك عداوته دوستى كه خير او به تو نفعى نرساند از عداوت او به تو ضررى عايد نخواهد شد .

و ايضا من كلامه : بناء كل ملك على قدر حظته و همته بناى هر پادشاهى به قدر همت و بزرگى او است . يعنى اگر سلاطين بلند همت و قوى راى باشند آثارشان متين و افعالشان محكم بود و بر صحايف روزگار مدت دور و دراز باقى ماند .

و هم او گويد : العمارة كالحيوة و الخراب كالممات يعنى آبادانى چون زندگانى است و ويرانى مانند مرگ كه وداع كردن عالم فانى است .

كيكاوس

همتش بر افاضت خيرات و اشاعت مبرات مصروف بود اما تلونى در مزاج داشت و اگرچه گاهى در جزئى مهمى استقصاء و مبالغهء بسيار مىنمود اما اكثر اوقات در قضاياى كليه طريق حزم مسلوك نمىداشت . رسم كبود پوشيدن جهت تعزيت در زمان