مآثر الملوك ( به ضميمه خاتمه خلاصة الأخبار وقانون همايونى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٥١

اما بعد

اما بعد

اما بعد

بر ضماير انجم نظاير نخلبندان حدايق فضايل ، و خواطر خورشيد مآثر هوشمندان دقايق مسايل ، پوشيده و پنهان نخواهد بود كه صانع طوايف برايا و واهب شرايف عطايا - تعالت اسمائه و توالت نعمائه - چون به قلم قدرت كامله ، رقم ابداع بر صحيفهء احوال مصنوعات كشيد ، و به محض حكمت شامله ، مبدعات كائنات را صفت هستى بخشيد ، غنچهء وجود بنى نوع انسان را در چمن فضل جسيم به تسنيم نسيم وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي « 1 » شكفته و خندان ساخت ، و نهال گلشن اقبال ايشان را به آبيارى لطف عميم ناضر و مثمر گردانيده صيت لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ « 2 » در اقطار آفاق انداخت ، افسر مكرمت‌اثر وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ « 3 » را به فرق امنيت اين فرقهء كريمه‌صفت اختصاص داد و به انامل عنايت بىغايت ، ابواب وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا « 4 » بر روى روزگار خجسته‌آثار ايشان گشاد ، و از انواع اين جنس نامى و اجناس اين نوع گرامى ، دو طبقه را به مزيد اكرام و اعزاز ، مكرم و معزز گردانيد و رايت هدايت و لواى سعادت ايشان را به قمهء « 5 » جوزا و اوج ثريا رسانيد : اول انبياء مرسلين كه مقربان بارگاه كبريا و سالكان مسالك هدى ايشانند ، دوم ملوك و سلاطين كه جهت انتظام حوال فرق انام و التيام جراحات جارحات ايام ، در اطراف جهان كن فكان نافذفرمانند . ناظمان مناظم رسالت را بر طبق كلام معجزنظام إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهِيمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمِينَ « 6 » به صفت اصطفاء امتياز و استثناء بخشيد و صاعدان مساعد سلطنت و خلافت را بر وفق آيهء مقرون به عنايت و جَعَلْناكُمْ خَلائِفَ فِي الْأَرْضِ « 7 » سبب نظام مبدعات و موجب انتظام مصنوعات گردانيد .

مثنوى

به محض التفات و فرط رأفت * بديشان داد اسباب خلافت

( 1 ) . سورهء ص ، آيهء 72 . ( 2 ) . سورهء تين ، آيهء 4 . ( 3 ) . سورهء اسراء ، آيهء 72 . ( 4 ) . سورهء اسراء ، آيهء 72 . ( 5 ) . قمه - كلس است كه بر سر گنبد نصب كنند ( غياث اللغات ) . ( 6 ) . سورهء آل عمران ، آيهء 3 . ( 7 ) . سورهء يونس ، آيهء 15 .