مآثر الملوك ( به ضميمه خاتمه خلاصة الأخبار وقانون همايونى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٣
ذكر بعضى از بساتين و باغات كه در ظاهر دار السلطنهء هرات واقع است
بيت
نسيم خلد و عمر خضر مىبخشد اگر دانى * هواى دشت گازرگاه و آب جوى سلطانى
تخت بابا سوخته : در شمال اين منزل همايون واقع است و محتاج به تعريف نيست .
اميدوارى به كرم بارى آن‌كه آن مؤيد به تأييد سبحانى مقرب الحضرت السلطانى سالهاى بسيار و قرنهاى بىشمار در اين منازل جنت‌آثار به فرغ بال روزگار گذراند و از نوايب روزگار ستيزه‌كار و حوادث سپهر كج‌رفتار در ضمان امان ماند .
شعر
تا ز تأثير نسيم نوبهارى در چمن * بشكفد گلها و بلبل در فغان آيد از آن
گلشن اقبالش از خار حوادث دور باد * بوستان دولتش محفوظ بادا از خزان
پوشيده نماند كه ديگر امراء و اركان دولت صاحب‌قران عالى منزلت نيز مواضع خوب و منازل مرغوب ساخته‌اند اما راقم حروف خوفا للتطويل از تفصيل آنها اعراض نموده به تعداد بعضى از باغات قديمه قيام و اقدام مىنمايد : باغ نظرگاه ، باغ قرنفل ، باغ مختار ، باغ خيابان ، باغ زاغان [ اين جمله از آثار ميرزا علاء الدوله است .
باغ زاغان : همواره مسكن خاقان مغفور بوده و حالا در ايام جشن و سور ، صاحب‌قران منصور بدانجا تشريف مىآورد و به زينت چهار طاق و ديگر اسباب طوى اشارت مىفرمايد .
باغ نو : تعلق به شاهزادهء مظفر لوا سلطان بديع الزمان ميرزا دارد .
باغ زبيده : از جملهء آثار ميرزا محمد جوكى است . و در آن باغ قصرى است كه به تكلف آن در ديار خراسان منزلى كم‌توان يافت اما در اين اوقات روى به خرابى نهاده .
آق‌سرا : داخل منستحدثات سلطان سعيد ميرزا ابو سعيد است .
باغ سفيد : در زير چرخ كبود همتا ندارد در نزه . از جملهء ابنيهء حضرت خاقان مغفور است و سالها وطن و مسكن ميرزا بايسنغر و ميرزا علاء الدوله و ميرزا ابو سعيد بوده .
پوشيده نماند كه بعد از اين خامهء مشكين شمامه به ذكر بعضى از مشايخ و سادات و علماء و فضلاء و مهندسان و هنرمندان كه در زمان دولت صاحب‌قران در اين بلدهء طيبه اقامت داشته‌اند و ايشان را به جناب امير هدايت انتما مزيد خصوصيت بوده و هست مبادرت مىنمايد و نخست اسامى جمعى كه در اين تاريخ يعنى شهور خمس و تسع مائه در سلك اموات انتظام دارند در سلك تحرير مىكشد . من اللّه الاعانة و المدد ] . « 1 »
( 1 ) . فقط در نش .