مآثر الملوك ( به ضميمه خاتمه خلاصة الأخبار وقانون همايونى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٢
ذكر بعضى از بساتين و باغات كه در ظاهر دار السلطنهء هرات واقع است
هر دم روح تازه در قالب رياض عالم دميده و شمايم روح‌گسترش هر لحظه روحى بىاندازه به قلب بنى آدم رسانيده . حياض كوثر مثالش رشك چشمهء تسنيم و اشجار طوبى شعارش غيرت جنات النعيم .
بيت
ز آبش كوثر اندر انفعال است * درختانش همه طوبى مثال است
بنفشه‌زار سپهر از نظارهء بساتين جنت‌آئينش خجل و سپهر لاجوردى چهر از مشاهدهء بنفشه‌زار نضارت آثارش منفعل .
بيت
در هر چمنش بنفشه‌زارى است * كز وى به دل سپهر بارى است
از عكس شقايقش بر دامن عرصهء افلاك ، رنگ گلگون شفق پيدا ، و حمرت كسوت والاى اعلى لاله از شعاع گلهاى حمرا هويدا .
رباعى
از عكس شقايقش شفق گشت عيان * وز نور شكوفه‌هاش اختر پنهان
از بوى گلش باد صبا عطرفشان * و ز نكهت سنبلش خجل زلف بتان
عمارت دلپذيرش زبان طعن بر خورنق و سدير دراز كرده و قصور بىقصورش با سپهر مستدير همسرى آغاز نهاده .
بيت
از عمارات اوست در تشوير * قبهء نه سپهر و چرخ سدير
و امير صاحب تمكين ، ديگر باغات و بساتين در حوالى اين بلدهء جنت‌آئين بسيار ساخته‌اند چنانچه بعضى از آنها نوشته مىشود :
تخت پل سنگستان : منزل بهشت‌نشان است بلكه در مملكت خراسان ، كشتگاهى به از آن نيست .
باغچهء شوقيه : موضع با نزاهت است و آب جوى نو از ميانش مىگذرد .
باغچهء تخت عزيزان : رشك روضهء رضوان است .
باغچهء گازرگاه : بىشائبهء انتباه در ديار خراسان بل اكثر معمورهء جهان به عذوبت ماء و لطافت هواى آن موضع جنت‌انتما موضعى نيست زيرا كه در فضاى روح‌افزاى دشت گازرگاه واقع شده و آب جوى سلطانى بى از آن كه به محوطهء ديگر درآيد از ميان آن مىگذرد .