مآثر الملوك ( به ضميمه خاتمه خلاصة الأخبار وقانون همايونى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٩٦
تعداد بقاع بيرون شهر هرات حرسها اللّه عن الحادثات
شعر
چو كاخ آسمان فيروزه خشتى * زمين از لطف وضع او بهشتى
دميده ز آب كلك نيكبختان * ز نخلستان ديوارش درختان
و الحق آن عمارتى است كه صفاى صفهء مقصورهاش به لاجورد و طلا مزين و محلى گشته از صفاى باطن خجسته ميامن بانى حكايت مىكند و ثبوت قواعد جدار عالى آثارش از رسوخ اعتقاد پاك عامر روايت مىنمايد .
ان آثارنا تدل علينا * فاسئلوا حالنا عن الآثار
و دو منار بر كنار يمين و يسار اين بقعهء مباركه سر بر سپهر دوار كشيده مانند راه كهكشان به كواكب زرافشان كه آنها را از كاشى زرنگارى ساختهاند مزين گشته . و در شمال اين بقعهء عديم المثال دار الحفاظى در كمال زيب و بها صفت اتمام يافته و جدار و سقف آن به نقوش لاجورد و طلا مزين و محلى گشته . و بنابرآن كه حكيم على الاطلاق به محض حكمت بىعلت بر طبق آيهء وَ يَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ « 1 » قانون كليات شفاى مرضاى بستر حرمان را به حذاقت طبيب به سبب مرحمت اين امير عالى همت تفويض نموده و اسباب حصول اغراض معلولان مختلفة المزاج به انفاس مسيحا التباس عاطفت جبلت بىحيلتش حواله فرموده در جانب جنوبى اين مسجد جامع ، دار الشفائى در غايت لطافت و نهايت نظافت ساخته است و در ميان آن بقعهء جنتنشان ، حوضى كوثر مثال طرح انداخته حكماى خضر مقدم و اطباى عيسوىدم همواره در آنجا به تداوى مرضى و معالجهء امراض غربا مشغولى مىنمايند و از ادويه و اشربه آنچه دربايست مىشود پيوسته در آن مكان خجسته آماده و مهيا دارند .
و از جملهء عمارات عليهء مقرب الحضرت السلطانى خانقاه اخلاصيه و مدرسهء اخلاصيه است كه قريب به دار الشفاى مذكور بنا كرده شده و اين دو بقعهء شريفه به بدايع تكلفات و غرايب اختراعات آراسته و مزين است و از لطافت آب عذوبتمآب انجيل كه در ميان آنها جريان دارد فحواى جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ « 2 » مبين . و در خانقاه افاضلپناه هر روز به مقتضاى آيت وَ يُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّهِ مِسْكِيناً وَ يَتِيماً وَ أَسِيراً « 3 » به اطعام فقراء و مساكين و ضعفاء مىپردازند . و هرسال قرب دو هزار پوستين و كپنك و پيراهن و ازار و
( 1 ) . سورهء توبه ، آيهء 14 . ( 2 ) . در مواضع متعدد قرآن كريم از جمله آيهء 25 سورهء بقره و آيهء 15 سورهء آل عمران و . . . ( 3 ) . سورهء انسان ، آيهء 8 .