مآثر الملوك ( به ضميمه خاتمه خلاصة الأخبار وقانون همايونى ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٩
ذكر شمس المعالى قابوس بن وشمگير
زمان غازان خان ، خواجه سعد الدين محمد ساوجى وزير آن بقعه را تجديد عمارت نمود .
مجد الدوله بن فخر الدوله
مجد الدوله بن فخر الدوله
در سن طفوليت بر تخت سلطنت نشست و مادرش سيده كه به اصابت راى و تدبير موصوف بود به ضبط امور مملكت قيام نمود . و چون مجد الدوله به حد بلوغ رسيد ميان او و مادر نزاع و مخالفت پيدا شد . بعد از وقوع محاربه سيده پسر را با وزير اسير و دستگير كرد .
غرض از ايراد اين حكايت آن كه در آن ايام كه سيده به نظام و انتظام مهام انام مىپرداخت سلطان محمود غزنوى رسولى به نزد او فرستاد . مضمون رسالت آن كه سكه و خطبه به نام من كن و الا جنگ را آماده باش . سيده جواب داد كه تا شوهرم در قيد حيات بود مىانديشيدم كه اگر سلطان به چنين امرى ما را تكليف فرمايد تدبير چه باشد ؟ اما اكنون از آن انديشه فراغت تمام حاصل شده زيرا كه سلطان محمود پادشاهى است كه به عقل و كياست موصوف است و مىداند كه مهم محاربه در غيب است ؛ اگر بر من ظفر يابد بدين مفاخرت نتواند كرد چه بر بيوه‌زنى غالب گشته باشد و اگر شكست بر طرف او افتد رقم اين عار تا انقراض ادوار بر صفحهء روزگار او پايدار ماند و مردم گويند :
مصرع :
چه مردى بود كز زنى كم بود .
به اين جواب مقرون به صواب ، سلطان محمود از سر نزاع و خصومت سيده درگذشت و بعد از فوت او لشكر به عراق كشيده مجد الدوله را به قتل رسانيد .
ذكر شمس المعالى قابوس بن وشمگير
ذكر شمس المعالى قابوس بن وشمگير
اگرچه قابوس در سلك ملوك ديالمه منتظم نيست اما چون سلطنتش معاصر ملوك ديلمى بود ذكر او در اين محل مناسب نمود .
ارباب تواريخ آورده‌اند كه قابوس بن وشمگير بن مرداويج بن زيار به فضيلت بسيار و فطانت بىشمار اتصاف داشت ، و در ايام سلطنت خود در ولايت جرجان ، اعلام عدالت و احسان برافراشت . خط خوب نوشتى و پيوسته ابواب جود مفتوح داشتى . هرگاه صاحب عباد خط آن پادشاه عدالت نهاد را ديدى گفت : هذا خط قابوس ام جناح طاوس ؟ !
و قابوس نزديك به دار الفتح استراباد گنبدى كه در رفعت ، غيرت سپهر است بنا نمود و در كتابهء آن عمارت در دو « 1 » موضع بر اين موجب كه نقل كرده مىشود مكتوب است :
( 1 ) . مج : « ده » .