ظفرنامه ( تاريخ فتوحات امير تيمور گوركانى ) ( فارسى ) — الصفحة ٠.١٤

مقايسه چنگيز و تيمور

احساس نميكردند و بالنتيجه محيط براى يورش و استيلاى هردو خون‌آشام ، مساعد بود . اشاره مختصر به هريك از دو دوره كنيم :

مىبينيم كه قرن هفتم هجرى - كه بستر تاريخى هجوم مغول گسترده مىشود - دوران عجيبى است ، بر سراسر صفحات شمال شرق ، مناطقى كه اسلام در آنها رسوخ يافته ، آشفتگى كامل حكمفرماست .

امپراطورى صلاح الدين ايوبى پس از مرگ وى ، با نفاق و زدوخورد جانشينانش درهم شكسته است .

جانشينان الناصر الدين خليفه عباسى ، قادر به حفظ قلمرو خود نيستند و قدرت خوارزمشاهيان در شرق ، خطر مهمى براى دستگاه خلافت شده است تا جائى كه بقول مير خواند :

خليفه در چنين وضعى به تموچين كه با تركيب قبايل گوناگون مغول ، نيروئى عظيم ترتيب داده بود ، براى دفع دشمنان خود روى ميآورد .

حكومت خوارزمشاه كه قدرت ظاهرىاش ، خليفه را به وحشت انداخته بود ، خود از درون در حال فروريختن بود . ماليات‌هاى گوناگون حكومت او ، پشت مردم را خم كرده و او ناچار سپاهيانش را براى حفظ آرامش در سراسر كشور گسترده بود .

سپاهيانى كه درعين‌حال ضعيف‌تر از آن بودند كه در مقابل مغول ايستادگى كنند .

چهره‌ى سياسى و اجتماعى ايران در آغاز حمله تيمور هم در تحليل نهائى شبيه محيط پيش از حمله مغول است :

وضع مردم پريشان و حكومت‌هاى ملوك الطوايفى در هر گوشه ، تسمه از گردهء مردم كشيده‌اند .

حكومت ايلخانان در سراشيب انحطاط است .

عراق و آذربايجان تحت نفوذ تركمانان آق‌قوينلو و قره‌قوينلو در تب‌وتاب است .

ايالات شرقى صحنهء كشمكش طايفه آل مظفر و شيخ ابو اسحق اينجو است .

خراسان در تحت سلطه امراى سربدارى و شاهان آل كرت قرار دارد .

و تيمور در چنين آشفته بازارى پا به صحنه ميگذارد .