صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى ) — الصفحة ٨٥
شرح حال مرحوم امين الدّوله حاجى محمد حسين خان ملقّب به نظام الدّوله معروف به صدر اصفهانى
سنهء 1233 كه اعليحضرت خاقان مغفور فتحعليشاه طاب ثراه در خراسان به محاصرهء خبوشان اشتغال داشتند شاهزاده حسنعلى ميرزاى شجاع السلطنه « 1 » والى خراسان هم تربت را منظم كرده از آنجا به ارض اقدس كوچ داد و آهنگ عتبه بوسى شاهنشاه ايران نمود . امير حسنخان طبسى و محمد خان قرائى و امير قليج خان تيمورى و ساير خوانين خراسان و بزرگان قبايل تركمانان سالور و ساروق و سرخس و مرو و بزرگان يمر على و على ايلى و مهچه و مهنه و درون و نسا و ابيورد و آخال در ركاب شجاع السلطنه بودند و به اردوى همايونى ملحق شدند كه مورد الطاف واقع شوند و اينها يكهزار و پانصد تن بودند ، جملگى را اعليحضرت خاقان به نزد حاجى محمد حسينخان نظام الدوله فرستاد كه در اردو آنها را مهمانى كند و پذيرائى نمايد حاجى محمد حسينخان به جهت ضيافت اينان سراپرده‌ها برپا نمود و پذيرائى و اكرام كرد « 2 » . در آنجا شبى به تاريكى دو نفر از سواران تركمانان كه از كنار خيام آشپزخانهء او عبور مىكردند ، ناگاه به گودالى درافتادند كه آب چلاو و فاضل‌آب
( 1 ) - حسنعلى ميرزا شجاع السلطنه ، حسنعلى ميرزا شجاع السلطنه ، فرزند ششم فتحعليشاه است و در غرهء ذيحجه 1202 قمرى متولد شد . وى برادر اعيانى حسينعلى ميرزا فرمانفرماى فارس بود كه شرح حال وى در ذيل صفحهء 31 مذكور شده . پس از فوت فتحعلى شاه اين شاهزاده كه در آنموقع حكمرانى ايالات كرمان و يزد را داشت به كمك برادرش فرمانفرما كه در شيراز دعوى سلطنت داشت برخاسته و با نيروهاى ابو الجمعى خود در مقابل قشون اعزامى محمد شاه در بين راه اصفهان و شيراز به مقاومت برخاسته و بالاخره هر دو برادر دستگير و به طهران اعزام شدند . قبل از ورود به طهران از طرف محمد شاه ، محمد باقر خان قاجار بيگلربيگى را روانه كرده و در راه شجاع السلطنه را در كهريزك از هر دو چشم نابينا ساختند و روز پانزدهم ذيحجه 1251 هر دو برادر را به طهران آورده ، فرمانفرما را در خارج دروازه دولت در عمارت خورشيد خانهء معتمد الدوله سكونت دادند و شجاع السلطنه را در برج نوش تحت نظر گرفتند . بطوريكه قبلا در جاى خود ذكر شد فرمانفرما در شب 26 ربيع الاول 1252 قمرى در سن 47 سالگى بر اثر ابتلا به بيمارى و با درگذشت و شجاع السلطنه را يكسال و بيست و دو روز قبل از مرگ برادرش در تاريخ چهارم ربيع الاول 1251 قمرى از برج نوش طهران روانهء اردبيل كرده و در آنجا محبوس ساختند . ( 2 ) - مراجعه شود به كتاب ، روضة الصفا جلد دهم ، چاپ دوم ، صفحهء 568