صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٦

شرح حال مشير الدّوله حاجى ميرزا حسينخان صدر اعظم دولت علّيهء طهران

بيرحمتى كه با بنده داشتند قبول نفرمودند كه بواسطهء من چيزى خريده شود ولى در حق ديگران نهايت گذشت را ميفرمودند .

اين همه از قامت ناساز بىاندام ماست * ورنه تشريف تو بر بالاى كس كوتاه نيست

خلاصه ، رشته مطلب را نبايد از دست داد ، در مراجعت سفر ثانى از فرنگستان سپهسالار به كلى تغيير حالت داد در زمان صدارت خود تا سفر دويم فرنگ پلتيكش با پلتيك انگليس مساعد بود و از آنان هواخواهى ميكرد . بعد از مراجعت از سفر دويم فرنگ يحيى خان معتمد الملك برادر سپهسالار با روسها دوست بود برادر خود را بهواخواهى روسها ترغيب كرد باصرار يحيى خان معتمد الملك ( مشير الدوله ) و سعى و كوشش ( مسيوزيناويف ) وزير مختار روسيه مقيم طهران تغيير پلتيك داد تا مردن هواخواه روس بود .

خلاصه سپهسالار اعظم بعد از سفر ثانى بفرنگ مستقلا بامور قشونى و سپهسالارى و وزارت خارجه رسيدگى ميكرد و ادارات و سؤال و جواب خراسان و سيستان و استرآباد و گرگان و تركمان و قزوين و خمسه و سمنان و دامغان و شاهرود و بسطام و خرقانين و امور سرحديه و تذكرهء يهودى و مسيحى و گبركلا ضميمه مشاغل او بود و احكام مفيده جارى ميكرد و باسط اليد و نافذ الحكم بود . اگرچه در اين سنوات نه او و نه ديگرى صدارت نداشتند و بصدر اعظم مخاطب نبودند و وى بامور لشكرى و بعض كارهاى داخله مىپرداخت ولى باز رتبهء صدارت داشت و هرچه ميخواست بجا ميآورد ، كرده و گفتهء او مناط اعتبار بود و ميرزا يوسف مستوفى الممالك بواسطهء سلامت نفسى كه داشت بر او فائق نميآمد و سپهسالار تا هزار و دويست و نود و هفت به همين اقتدار بود ولى در اوايل شوال همين سال باز او را از سپهسالارى و امور قشونى و وزارت خارجه و بعضى كارهاى داخله معاف داشتند و مداخلهء او را صلاح نديدند . در همين سال او را بحكومت قزوين فرستادند تا در آنجا محترما زيست كند و ميرزا يوسف مستوفى - الممالك بآسودگى بدون شريك و سهيم بوزارت داخله مشغول بود .