سفرنامه شاردن ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٨٢
از پاريس تا تبريز
ميزبان بايد هديه‌اى به وى بدهد . كاپوسن‌ها از آمدن اسقف ، مخصوصا از پذيرايى گرم و صميمانهء من و تقديم هديه بسيار خوشحال شدند زيرا اسقف هرگز به محلّ سكونت آنها نيامده بود .
روز بيست و پنجم نايب‌السلطنه يك ظرف بزرگ پر از شراب فرستاد و پيغام داد كه يك ايرانى از منسوبان دربار خود را مأمور راهنمائى و همراهى من كرده و حكم او را نيز صادر نموده ، و من هر روز كه قصد رفتن كنم با من مىآيد .
روز بيست و ششم رافائل مرا پيش پيرزنى كه به صورتى اسرارآميز طبابت مىكرد برد ، و تشويق و وادارم كرد در مدت دو ساعتى كه اين ديدار به طول انجاميد بعضى از دستورهاى درمانى وى را يادداشت كنم و آن چنين است :
براى درمان كردن بيمارى استسقا بايد نيم درم جوشاندهء ريشهء نخود را به بيمار خوراند ، و اين كار را تا هنگامى كه بهبود يابد دو روز به دو روز ادامه داد .
براى علاج اسهال بايد مدّت سه روز روزى پنج بار كباب پوستهء درونى سنگدان خروس اخته را به مريض داد .
براى رفع خطر گزش عقرب بايد پرهاى عصعص - آخرين استخوان ستون فقرات كه نزديك مقعد است - يك مرغ خانگى را كند و آن‌جا را روى زخم نيش گذاشت . محلّ مخصوص مرغ سمّ عقرب را جذب مىكند و متشنّج مىشود و مىميرد .
وقتى تشنج عارض مرغ شد بايد مرغ ديگر را به همين ترتيب به كار گرفت ، و اين عمل را چندان تكرار كرد كه مرغ جذب سمّ نكند .
براى درمان يرقان بايد بيمار را عريان روى بسترى از برنج پخته خواباند و رويش را پوشاند . استحمام در شير ، نيز يرقان را درمان مىكند .
براى معالجهء دردهاى خارجى مانند درد مفاصل و سياتيك - عرق النساء - بايد به بيمار جوشانده يا عصارهء سه درم هلبور (
hellibore
) داد .
براى درمان دردهاى داخلى از هر نوع كه باشد بايد شربت موميايى به بيمار خوراند .
براى درمان هر نوع ضربت ديدگى و شكستگى و جراحات ناشى از آنها بايد از شربت موميايى استفاده كرد . بيمار را در پوست تازهء يك گاو ماده پيچيد و از او خون گرفت ، و محلّ ضربت ديدگى يا زخم را با پودر گياهى كه به زبان فرانسوى بويون (
bouillon
) و به لاتين تاكسوس بارباتوس (
taxus barbatus
)