سفرنامه شاردن ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٥١

از پاريس تا تبريز

در دل خانواده‌ها افتاده آنان را ناچار كرده است كه دختران زيباى خود را زودتر از زمانى كه قابليّت شوهر كردن داشته باشند عروس كنند ، حتى در بعض موارد آنان را به گاه شيرخوارگى و هنگامى كه در گهواره‌اند عقد مىكنند تا از چنين نگرانيها خلاصى يابند .

چنان كه پيش از اين گفته شد رسم و عادت بزرگان و اعيان گرجستان بر اين است كه فرزندان رعايا و زيردستان خود را مىربايند و به بردگى مىفروشند ، يا اين كه دختران خوبروى و خوش‌آب و رنگ را به منظور كسب مستمرى با يافتن مقام به دارندگان مقامات عالى و صاحب نفوذ پيشكش مىكنند ، اما دخترانى كه شوهر كرده‌اند از تعرّض مصونند .

چنان كه مىگويند سرزمين كاخت در زمان حاضر زير فرمان شاه ايران است . شهنوازخان كار فتح اين منطقه را به پايان برده و اكنون پسرش آركيل (

archile

) نايب السلطنه است . وى به خاطر دستيابى به اين مقام مسلمان شده است .

من پيش از اين به داستان عشق ورزيش به سيستان دارژان اشاره كرده‌ام . سيستان دارژان زن پادشاه ايميرت به صورت بازداشت در آكالزيكه به سر مىبرد و پاشاهاى ترك كمال احترام را نسبت به وى رعايت مىكنند ، و آركيل از زمانى كه اين زن زيبا و هوس‌انگيز از وى دور شده بود پيوسته در خيال او بود . شهنواز خان چندان تحفه‌هاى لايق پيش پاشا فرستاد و خوشامدگوييش كرد كه سرانجام در سال 1660 اين پريروى شورآفرين را از پاشا گرفت و باشكوه و عزّت و حرمت به تفليس برد . آركيل وى را به زنى گرفت ، و بر اثر اين وصلت حقوقى قانونى و رسمى به كاخت كه نايب السلطنهء آن بود پيدا كرد . چه دارژان دختر تهمورس‌خان و خواهر هراكل يگانه پسرى بود كه مىتوانست پس از اين پادشاه سيه‌ستارهء تيره‌روز به سلطنت بنشيند زيرا ديگر پسرانش كور بودند . هراكل و مادرش به مسكوى رفته بودند و از قرارى كه مىگفتند دوك اعظم با محبت و رأفت تمام از آن دو پذيرايى مىكند .

اين يكى از روىدادهاى زندگى هراكل است كه چون به شنيدن مىارزد مىآورم : اين شخص كه اكنون نايب السلطنه است در جوانى با دوشيزه‌اى زيبا از خانواده‌اى بزرگ و سرشناس پيمان زناشويى بست . دوشيزه به اطمينان و پشت‌گرمى اين‌كه در گرجستان بنا به رسم ، گسستن عهد نامزدى و زناشويى دشوار ، بل محال است . براى اين‌كه بنا به قول معروف خود را در نظر شوهر آينده‌اش عزيز كند به نوعى