سفرنامه شاردن ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٣٠
از پاريس تا تبريز
(
suram
) ، آلى (
aly
) و تفليس (
tiphlis
) ، گورى شهر كوچكى است واقع در دشتى ميان دو كوه ، و در كنار رود كور . اين شهر در پائين ارتفاعاتى كه بر فراز آن قلعه‌اى بزرگ ساخته شده بنا گرديده است . اين قلعه را قريب چهل سال پيش رستم‌خان فرماندهء نيروى ايرانى طى جنگهاى اخير گرجستان ساخته است ، و اكنون وسيلهء پاسداران ايران نگهبانى مىشود . يك مبلّغ مسيحى كه زمان توقّف من در گورى در آن شهرك به سر مىبرد وضع كلّى قلعه را چنين توضيح داد : اين قلعه از نظر سوق الجيشى داراى موقع مهمّى است ؛ اما بنايش استحكام زياد ندارد . صد تن آن را نگهبانى مىكنند . شهر پايين آن كوچك است . خانه‌هايش از گل و خشت ساخته شده ؛ بيشتر مردمانش بازرگان و دارا هستند . در آن‌جا همه چيز فراوان و ارزان است .
لفظ گورى را مشتق از كلمه‌اى مىدانند كه به معنى خوك است . زيرا خوكهاى اين شهر ، هم از نژاد خوبند ، و هم زيادند .
سورام قصبه‌اى بيش نيست ؛ و از گورى كوچك‌تر است ، اما قلعه‌اى كه نزديك آن ساخته شده بزرگ و مستحكم است . اين قلعه را نيز صد سپاهى نگهبانى مىكنند . نزديك سورام ناحيه‌ايست به نام سماشه (
semache
) . اين نام به زبان گرجى به معنى سه قصر است . مردم مىگويند حضرت نوح پس از فرو نشستن توفان در اين ناحيه فرود آمد ، و هر يك از پسرانش در اين محل قصرى براى خود ساختند .
در اين‌جا دربارهء شهرك آلى توضيحى نمىدهم ، زيرا گفتنيها را پيش از اين آورده‌ام .
آب و هواى گرجستان بسيار ملايم و سازگار است . در فصل زمستان هوا خشك و سرد است ، و در تابستان گرم . فصل اعتدال هوا از ماه مه آغاز مىشود و تا اواخر نوامبر ادامه دارد . كشاورزى اين سرزمين نيازمند به آبيارى است ، و اگر زمين از آب محروم بماند محصول نمىدهد ؛ امّا اگر آب كافى به زمينهاى قابل كشت و زرع برسد هر قسم ميوه ، همه‌جور سبزى ، و همه نوع حبوب و غلّه به عمل مىآيد . اگر باران به هنگام ببارد گرجستان يكى از كشورهاى حاصلخيز كم‌مانند است ، و مردم مىتوانند در غايت فراوانى و ارزانى و رفاه زندگى كنند . نان هيچ سرزمينى به خوبى و مرغوبى نانهاى گرجستان نيست . ميوه‌هايش در نهايت امتياز است . در هيچ كشور اروپايى سيب و گلابى به درشتى و خوش‌مزگى و لطافت گلابى و سيب گرجستان عمل نمىآيد . انارش در سراسر آسيا رقيب ندارد . اغنام و احشام اين سرزمين هم از نظر