زبدة التواريخ ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٨٤

حكايات و حوادث شهور سنه سبع و اربعين و سبعمايه « 1 » ذكر مخالفت امير قزاغن با غزان سلطان و كشته شدن غزان سلطان و حكومت امير قزاغن در ديار ماوراء النّهر و وقايعى كه در روزگار دولت او در آن بلاد به وقوع پيوست

نظم ( 1 )

جهان را نباشد ز خسرو گزير * شهى كو « 1 » سزاوار تاج و سرير

گراينده باشيم و گردن نهيم * كرا تاج و ديهيم و افسر دهيم

پادشاه زاده مىبايد كه ما خود را به او منسوب كنيم و بر سرير ( 2 ) سرورى و اريكهء خسروى بنشانيم و كمر خدمت ببنديم تا كار ما بر اصل و بنياد باشد و قضيّهء ما از پيش بيرون رود .

شعر ( 3 )

به ملك باغ ملك معمورست * بىملك چشم ملك بىنور است

كشورى را كه نيست سلطانى * به حقيقت تنى است بىجانى

امير قزاغن و امرا به اتّفاق خاطر بدين مهمّ گماشته از براى اين ( 4 ) اختيار تعداد اسامى اولاد و احفاد چنگيز خان مىكردند ، از نسل چغتاى خان كسى را كه اهليّت آن دانستندى و خاطر مجموع بر او قرار گرفتى نيافتند و در آن مهمّ تأخير برنمىگرفت ( 5 ) از احفاد اوكتاى قاآن ( 6 ) بن چنگيز خان دانشمند چه ( 7 ) پسر هندو بن تور خان بن ملك بن اوكتاى را به پادشاهى برگزيدند و به استجماع و ترتيب لشكر و اسباب حرب و استعداد آلت جنگ اشتغال نمود و در مدّتى اندك لشكرى بسيار جمع گردانيده اسباب مصاف و امور هيجا نظم و ترتيب دادند و از طرف غزان سلطان نيز چون از عزيمت ايشان آگاه شده سپاهى كه عدّ و عدد آن در نگارخانهء ( 8 ) خيال نگنجد و صورت وهم را قوّت سپاهى آن سپاه نباشد فراهم آورد :

شعر

لشكرى ناچشيده قهر شكست * سپهى ناچشيده ( 9 ) زهر فرار

همه را با رِماح خطّى شغل * همه را با سيوف هندى كار « 2 »

( 1 ) - م و ل : ندارد . ( 2 ) - ل : سرير سر . ( 3 ) - ت : بيت . ( 4 ) - م و ت : ندارد . ( 5 ) - ت : نمىتافت . ( 6 ) - م و ل : خان . ( 7 ) - ت : دانشمند . ( 8 ) - م و ل : كارخانه . ( 9 ) - م و ل : ناكشيده .

( 1 ) مطلع : « كاو » ، ص 213 . ( 2 ) ابيات در مطلع نيست ، ص 213 .