زبدة التواريخ ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٠.١٨
مجمع التواريخ سلطانيه
جغرافياى حافظ ابرو
جغرافياى حافظ ابرو
يكى از كتب مهم حافظ ابرو كتاب جغرافياى اوست كه در نسخههاى خطى موجود تحت عنوان تاريخ حافظ ابرو ياد شده است « 1 » و حاوى موضوعات جغرافيايى ذيقيمتى است . بخش قليلى از اين كتاب عظيم تحت عنوان جغرافياى تاريخى خراسان به چاپ رسيده است « 2 » و قبلا نيز ربع هرات از جغرافياى خراسان حافظ ابرو طبع شده بود . « 3 » از جغرافياى حافظ ابرو نسخههاى خطى متعددى وجود دارد : از جمله : نسخهء خطى بريتيش ميوزيم به شمارهء 9316 . آر . او ؛ نسخهء بادليان آكسفورد به شمارهء 357 ؛ نسخهء كتابخانهء ملك به شمارهء 4143 ؛ نسخهء كتابخانهء كاخ گلستان به شمارهء 1151 .
مجمع التواريخ سلطانيه
مجمع التواريخ سلطانيه
حافظ ابرو مجموعهء همهء آثار تاريخى خود را در كتاب مجمع التواريخ سلطانيه « 4 » مجددا گردآورده است . « 5 » تأليف اين كتاب در سال 826 هجرى « 6 » به امر بايسنغر ميرزا شروع مىشود و دو سال طول مىكشد . اين كتاب كه در چهار جلد يا چهار ربع
( 1 ) . در دو نسخهء عكسى كه در اختيار نگارنده است ، نسخهء ملك و نسخهء كتابخانهء كاخ گلستان ، به نام تاريخ حافظ ابرو ذكر شده است . ( 2 ) . به تصحيح و مقدمهء خانم دورويتا كرافولسكى در ويسبادن به سال 1982 منتشر شده است . ( 3 ) . به كوشش مايل هروى در سال 1349 در تهران چاپ شده است . ( 4 ) . فصيحى خوافى آن را مجمع التواريخ سلطانى مىخواند ( مجمل ، ج 3 ، ص 267 ) و نيز ادوارد براون ، از سعدى تا جامى ، ترجمه و حواشى از على اصغر حكمت ، ص 60 . ( 5 ) . در چندين موضع سال 826 مستقيم و غيرمستقيم ذكر شده است مانند « درين وقت و زمان كه تاريخ هجرى به هشت صد و بيست و شش رسيده است وجود همايون سلطان السلاطين . . . » ( نسخهء كتابخانهء مركزى دانشگاه و كتابخانهء ملك ، برگ 2 ) . ( 6 ) . با بررسى اجمالى در مجمع التواريخ و زبدة التواريخ معلوم مىشود كه حافظ ابرو آثار قبلى خويش را با نظر مجدد و تغييرات بسيار مختصر عينا با همان عبارات و انشاء در مجمع التواريخ و زبدة التواريخ آورده است ، به طورى كه مثلا ذيل جامع التواريخ رشيدى كه وقايع سال 703 تا 781 را شامل مىشود خود كتاب مستقلى است كه با تفصيلات بيشتر ، ولى غالبا با همان عبارات ، در ربع سوم و در بخش اوّل زبدة التواريخ آمده است . كافى است فقط وقايع سال 740 ذيل جامع التواريخ ص 208 و ورق 65 زبدة التواريخ نسخهء فاتح ملاحظه شود ، و همينطور است مطالب بخشهاى تاريخى و جغرافياى او كه عينا با تغييرات بسيار مختصر در زبدة التواريخ آمده است .