روزشمار تاريخ معاصر ايران ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٠.١٠
مقدمه
البته واضح و مبرهن است كه هرنوع تحقيق تاريخى بايستى با استناد به منابع خاصى صورت گيرد و تنها با تقسيم تاريخ به شاخه‌ها و رشته‌هاى مختلف مىتوان در تعيين و برگزيدن منابع هر رشته از تحقيقات تاريخى توفيق يافت . به عنوان نمونه هريك از شاخه‌هاى سياسى ، تاريخ اجتماعى ، تاريخ هنر ، تاريخ ديپلماسى و غيره نيازمند منابع خاص خود جهت انجام يك تحقيق تاريخى است . براى مثال مطبوعات هردوره بهترين وسيله براى شناخت مسائل جارى و اوضاع سياسى و اجتماعى آن دوره است . صورت مذاكرات مجلس مقننه نمايانگر گرايش‌هاى فكرى در مجلس و جامعه است . گزارش‌هاى رسمى مأموران خارجى كه در كشور بيگانه مقام و مسئوليتى رسمى دارند ، از اين نظر جالب است كه ديدگاه آنان را در واقعه‌اى خاص به‌خوبى نمايان مىسازد و اين ديدگاه‌ها و تحليل‌ها كه به‌طور عمده بايد در سياست‌گزارى مقامات دولت متبوعشان اثر بگذارد . خاطرات و سياحت‌نامه‌هايى كه مأموران رسمى و غيررسمى خارجى مىنويسند ، از اين حيث كه مؤلفان آنها به‌عنوان افراد بيگانه‌اى كه با منظر خارجى به مسائل داخلى نگريسته‌اند و نكته‌بينانه بر بسيارى از مسائل تأكيد كرده‌اند ، قابل تأمل است .
بنابراين از آنجا كه منابع تاريخى متنوع‌اند به ناگزير اصالتشان نيز متنوع است . يك مدرك تاريخى مىتواند براى بررسى قضيه يا مطلبى معتبر باشد و همان نوشته در مقوله ديگر به كلى نامعتبر باشد . به عنوان مثال مقالات روزنامه‌ها منبع عمده بررسى وجههء نظر مطبوعات و حتى برخى رويدادهاست ، اما تحليل سياست خارجى صرفا به مأخذ نوشته‌هاى جرايد ، عارى از ارزش و اعتبار علمى است .
البته بايد دانست كه به تنهايى فن پژوهش در تاريخ ، تمام تاريخ نيست . تاريخ هدف است و پژوهش وسيله‌اى براى وصول به سطح تاريخ واقعى . تنها دسترسى به اسنادى كه به‌دقت انتخاب و با زمان و مكان تطبيق شده‌اند و يا نوع آنها مشخص شده و ارزش و اعتبارشان مورد نقد قرار گرفته است كافى نيست ، بلكه مورخ بايد در به‌كارگيرى و استخراج اطلاعات لازم از آنچه اين مدارك در دسترس او مىگذارند نيز توانايى داشته باشد . بعد از اين مرحله محقق بايستى اخبار و گزارش‌هاى مربوط به موضوع تحقيق را دسته‌بندى و تنظيم نموده و سپس به تجزيه‌وتحليل و نقد آنها بپردازد .
برخى نويسندگان همچون « ولز » (
H . G . Wells
) ، « ويل دورانت » (
Will Durant
) و « آريل دورانت » (
Ariel Durant
) تاريخ‌هاى جامع و كلى نوشته‌اند ولى برخى مورخين نيز گرايش‌هاى خاصى را هدف مطالعات و تحقيقات خود قرار داده‌اند . بر اين اساس چندين روش متفاوت براى طبقه‌بندى اطلاعات تاريخى وجود دارد :
1 . طبقه‌بندى اطلاعات بر مبناى ترتيب وقوع زمانى رخدادها
( Chronologic )
2 . طبقه‌بندى اطلاعات براساس نواحى مختلف جغرافيايى
( Geographical )
3 . طبقه‌بندى اطلاعات تاريخى بر مبناى مليت‌ها و كشورهاى مختلف
( National )
4 . طبقه‌بندى اطلاعات تاريخى به صورت موضوعى
( Topical )
كرونولوژى علمى براى محاسبه زمان
( Computing )
يا دوره‌هايى از زمان و اختصاص رخدادها در تاريخ‌هاى دقيق وقوع آنهاست . كرونولوژى علمى است دربارهء محاسبهء زمان