زبدة التواريخ ( فارسى ) — الصفحة ٥٤

وقايع المذكور سنهء 916 ق / 1510 م كه بعد از فتح خراسان شفاعت امراى تركستان را قبول كرده از ماوراء النهر مراجعت فرموده در دار المؤمنين قم قشلاق فرمودند

خبر به شاه اسمعيل رسيده جمعى از امرا با قدرى سپاه پيش فرستاده در بهار سنهء 917 ق 5 / 1151 م خود حركت كرده ، در منزل ساروقمش منصب وزارت را به مير سيد شريف ، صاحب حاشيه داده و امير الامرايى را كه با نجم ثانى بود ، به مير عبد الباقى داده ، چون به حوالى مشهد مقدس رسيدند ، تمور سلطان و عبيد خان هر دو از هرات گريخته به ماوراء النهر رفتند . خراسان را تماما به تصرف درآورده « 1 » ، ابدال بيگ دده را كه حاكم مرو بود ، رخت زنانه پوشانيده بر الاغى سوار كرده در اردو گردانيدند و موكب همايون روانه شده نزول اجلال را در دار السلطنهء هرات نموده ، به تجديد انتظام خراسان پرداخته ، هرات را به زينل خان شاملو و بلخ را به ديو سلطان روملو ارزانى داشته و خود مراجعت فرموده ، قشلاق را در آن سال در اصفهان فرمودند .

واقعهء ديگر آمدن سلطان سليم خوندگار روم ، آنكه در بهار سنهء 1920 ق 1 / 1514 م سلطان سليم با لشكر بسيار و سپاه بىشمار و توپخانه و استعداد تمام به حدود آذربايجان آمده ، چون اين خبر به نواب اشرف رسيده ، تدارك سپاه و قشون قزلباش را ديده ، محمد خان استاجلو حاكم ديار بكر با قشون آنجا نيز آمده به اردو ملحق شده ، موكب همايون حرك كرده در منزل چالداران تلاقى فريقين شده ، در روز اول ماه رجب سنهء مزبور [ كه نهصد و بيست باشد ] « 2 » ، از اول طلوع صبح تا نماز پيشين آتش قتال و جدال مشتعل بوده قريب به پنج هزار كس از طرفين كشته شده ، جمعى از امراى قزلباش به قتل رسيده ، چون رومى توپخانهء « 3 » بسيار داشته قلعه از توپ و تفنگ بر دور خود تعبيه كرده ، قلعهء آهنى از توپ را قلعهء خود ساخته دسته به دسته از قلعه بيرون آمده جنگ مىنموده باز به قلعه مراجعت نموده ، دستهء ديگرى مىآمدند و همچنين در كنار آنها و سر راهها را زنجيرها كشيده ، همه جا توپها بسته « 4 » و تفنگچيان نشسته به مرتبه‌اى تنگ كرده بودند كه قزلباشيه عاجز شده ، ديگر صرفه در جنگ نديده توقف كرده مراجعت به تبريز كردند و از آنجا از راه درجزين به اصفهان آمده ، سلطان سليم نيز متعاقب به تبريز آمده ، شاه اسمعيل نيز در اصفهان خود را ساخته باز تدارك قشون و سپاه را ديد ، سلطان سليم « 5 » نيز دوازده روز در تبريز مانده خرابى بسيار كرده ، چون خبر حركت شاه اسمعيل رسيده ديگر توقف در تبريز نكرده ، مراجعت نموده نواب شاه اسمعيل به تبريز داخل شده در اين سال قشلاق در تبريز كرده .

( 1 ) - آ : خراسان ، تماما به تصرف درآمده ( 2 ) - آ : درون قلاب افتاده است ( 3 ) - نم و د : طوپخانه ( 4 ) - نم و د : كشيده ( 5 ) - دو ملى : سليم افتاده است