تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٨٤
ملاقات ثانوى ويلسن با نظر على خان امرايى در دلفان
در اواخر سلطنت آنها نفوذ بيگانگان در همه شئون حياتى كشور به اندازه‌اى بود كه بالمره اميد مردم از دولت ايران سلب شده و همه مقدرات خود را بسته به عزم و تصميم ديپلماتهاى بيگانه مىدانستند و به مرور ايام تعصب آنها تحليل مىرفت تا اين اواخر كه ديگر احساس نفرت نمىكردند . بنابراين مقصر واقعى زعماء آن‌روز كشور بودند نه مردم . بدين سبب بود كه حسين خان كه يكى از خوانين مهم لرستان بود خلعت گرفتن از يك نفر بيگانه را عار و ننگ خود ندانسته و بلكه آن را مايه سرافرازى و افتخار مىدانست . كما اين‌كه پانزده سال بعد كه قواى روس و انگليس و ترك وارد ايران شده بودند على مردان خان بيرانوند كه از همه خوانين بيرانوند مقتدرتر و شجاعتر بود از طرف دولت روس به‌سمت كماندان بروجرد منصوب شد و از آنها حقوق دريافت مىداشت .
بارى به قرارى كه ويلسن نوشته حسين خان از طرف ايل بيرانوند براى او پيام دوستانه آورده بود مبنى بر اين‌كه چون آنها در گردنه به قصد توقيف « 1 » او كمين كرده بودند اينك مىخواهند با او روابط دوستانه برقرار سازند .
ويلسن به‌طور مزاح به حسين خان پاسخ داد كه متأسفم كه آنها موفق به گرفتن من نشده‌اند و از حسين خان خواهش كرد از بيرانوندها دعوت كند كه جهت ملاقات او به خرم‌آباد بيايند .
مشاراليه جواب داد عده آنها زياد است و آمدنشان به شهر مقدور نيست . بنابراين ويلسن نامه دوستانه‌اى داير بر اظهار امتنان از بيرانوندها كه طالب دوستى و ملاقات با او بودند توسط حسين خان نوشت و يك قبضه « 2 » موزر با يكصد و بيست عدد فشنگ به حسين خان داد و مشاراليه خرم و خوشحال از نزد ويلسن به خانه خود مراجعت كرد .
چون روابط غالب خوانين باهمديگر خوب نبود ويلسن براى ملاقات با آنها ناگزير بود مراعات اين نكته را بكند و با هريك جداگانه ديدار بنمايد . از آن جمله شيخ على خان معروف به « شيخه » و غلام على خان امير همايون « 3 » باهمديگر اختلاف شديد داشتند و به‌همين سبب هميشه خانه و قيطول آنان از همديگر فاصله خيلى زياد داشت و حسين خان نيز روابط دوستانه‌اى با هيچ‌يك نداشت درحالىكه غلام على خان برادر اعيانى او بود لكن مشاراليه به احترام على مردان برادر
( 1 ) . چنان‌كه قبلا نوشتيم ، بيرانوندها هنگامى كه ويلسن مىخواست از نهاوند به خرم‌آباد بيايد ، راه در گردنه را سد كرده بودند كه او را دستگير ساخته و به عنوان گروگان نزد خود نگاهدارند تا دولت ايران عده‌اى از بيرانوندها را كه در توقيف داشت آزاد سازد . ( 2 ) . اصل : قطعه . ( 3 ) . بالاخره همين دشمنى فىمابين خوانين بود كه انقراض آنها و موفقيت ارتش را تسريع كرد و قبل از همه خوانين ، شيخ على خان را به بالاى دار فرستاد . توضيح اين مقال را در فصل مربوط به فتح لرستان توسط قواى غرب نوشته‌ايم .