تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٢٣
سياست موازنه خوانين لرستان در جنگ بين الملل اول نسبت به اجانب
است كه با استفاده از فرصت اقامت كنسول روس در بروجرد و كمك سربازان روس به يك لشگركشى تنبيهى برضد لرها اقدام كند .
بايد تأكيد نمود كه صلح و آرامش در لرستان در واقع در نتيجه وفادارى لرها به قواى روس دوباره برقرار گرديد و نه بر اثر عمليات سربازان روس : « در آن زمان در بروجرد و نهاوند فقط 5 / 2 سوتنياى قزاق مستقر بودند » بنابراين اقدامات نادرست حكومت ايران ممكن بود منجر به نتايج وخيمى براى خود حكومت و عقب سپاه اعزامى روس گردد .
باتوجه به موقعيت نظامى لرستان و سياست دولت ايران نسبت به لرها كه مطلقا نادرست بود ، رئيس فوج بروجرد و مأمور سياسى سپاه اعزامى اقدامات زير را در گزارش خود توصيه نمود :
« بايد ايرانيها را مجبور كنيم از نقشه خودخواهانه و خطرناك استفاده از قواى روس براى تصفيه حساب با لرها صرف‌نظر كنند و از دولت ايران بخواهيم امتيازات قديم لرها را براى حفظ نظم در لرستان و نگهدارى جاده‌هاى تجارتى بلافاصله به آنها بازگردانند . در نتيجه اين امر مىتوان :
الف : لرها را آرام نمود ؛
ب : خصومت حكومت مركزى و قبايل را نسبت به يكديگر رفع و بين آنها روابط عادى برقرار كرد » .
گزارش ادامه مىدهد : « بيش از نصف اين دو هدف با استقرار مناسبات دوستانه بين لرها و سپاهيان امپراطورى تحقق يافته است . شك نيست كه يك حكومت ايرانى دوست روسيه قادر خواهد بود در اين جهت عمل كند » .
باتوجه دقيق به مفاد سخنرانيهاى دانشمند و محقق روسى اين نكته در نظر خواننده جلوه مىكند كه قاعدتا هر اندازه كه از عمر دولتى سپرى گردد بايستى در كار ورزيده‌تر و مجرب‌تر شده و فراخور وضع خود ديپلماتها و گردانندگان چرخهاى سياست مملكت در مشاغل خويش تبحر بيشتر پيدا كرده و با استفاده از تجاربى كه اندوخته‌اند سعادت مردم را فراهم كنند . ولى بدبختانه اين نظر در مورد سياستگران عهد قاجاريه ايران به هيچ‌وجه صدق نمىكند ؛ زيرا هرچند سال كه از عمر دولت قاجاريه گذشته اولياء امور راه جهالت و نادانى پيموده‌اند . مثلا دقت مىكنيم در اظهار عقيده روسها كه خود حكام لرستان را مسئول ياغىگرى دانسته‌اند و الحق نظرى است صائب و در آن جاى سخن نيست ؛ زيرا اگر دولت ايران امنيت لرستان را از خود لرستانيان مىخواست كار به آن‌جا نمىكشيد كما اينكه تا اوايل مشروطه امور لرستان بر همين رويه استوار