تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى ) — الصفحة ٧١٥
ورود مهاجرين به خرم‌آباد
بارى به هر نحو بود طولابيها از نظام السلطنه مرخصى گرفته رو به خرم‌آباد حركت كردند در حالى كه با هريك از آنها مبلغ كلانى از ليره‌هاى آلمانيان و عثمانيان همراه بود .
ورود مهاجرين به خرم‌آباد
ورود مهاجرين به خرم‌آباد
بالاخره رستم خان طولابى ( بهادر السلطان ) به اتفاق برادران و سواران و اقوامش به خرم‌آباد وارد شده و به خانه آنها كه در اول باجگيران قرار داشت وارد شدند .
چون علاقه و املاك آنها در بخش چگنى مىباشد و باجگيران كه جنوبىترين نقطه خرم‌آباد مىشد در ابتداى راه از خرم‌آباد به چگنى واقع شده ، لذا رستم خان و برادرانش در خانه‌اى كه پدران آنها در اين نقطه مناسب خريدارى كرده بود [ ند ] مىزيستند .
در اين موقع مهاجرين ايران - كه شرح مسافرت آنها [ را ] از تهران تا اصفهان و بالاخره از اصفهان تا اردوى نظام السلطنه نوشتيم - به خرم‌آباد وارد شده بودند .
از اشخاص سرشناسى كه همراه اين اردو بودند و اكنون لازم است مجددا از آنها نام ببريم يكى : شونمان آلمانى نماينده نظامى و سياسى آلمان است و همه‌جا با اين اردو حركت مىكند و مأموريت دارد كه به هر نحو شده نگذارد عناصر اين اردو متلاشى و يا در نتيجه تلگرافهاى متوالى فرمانفرما رئيس دولت متفرق و پشيمان شوند .
شونمان در خانه ميرزا محمود خان كمالوند منزل دارد و صندوق پول آلمانيان هم در اختيار اوست و لذا عملا به منزله رئيس و راهنماى عناصر متشكله اين اردو كه مركب از نظامى و غير نظامى و افراد عادى و كارمند دولت است مىباشد . « 1 »
از رجال معروف مهاجرين سيد حسن مدرس - كه سيد مختار ( معروف به سيد مخر ) ميزبان او بود « 2 » و حاج عز الممالك اردلان ، حاج ميرزا يحيى دولت‌آبادى و امير حشمت تبريزى و حسين‌زاده - كه شهرت داشت مرد متقلبى است - [ بودند ] اين دو نفر هم جز رؤساى اين اردو بودند و سرانجام موضوع كشته شدن پسر حسين‌زاده دوستى آنها را از خرم‌آباد به بعد تبديل به دشمنى كرد ؛ زيرا حسين‌زاده عقيده داشت كه به تحريك امير حشمت پسرش را در خرم‌آباد
( 1 ) . شونمان از مأمورين زرنگ و فعال آلمان بود ، وى حتى زبان لكى را هم ياد گرفته بود چنان‌كه در معامله اسب روح اللّه خان والىزاده كه آن را به مبلغ دويست و پنجاه تومان به شونمان فروخت ، سرهنگ موسى خان با زبان لكى به او سفارش كرد كه چون فروشنده برادرزاده حاج سيف اللّه خان مىباشد مبلغ بيشترى به او بدهد و شونمان بدون مترجم مطلب را درك كرد . ( 2 ) . اصل : يكى هم سيد حسن مدرس معروف است و سيد مختار ( معروف به سيد مخر ) ميزبان او مىباشد .