تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٣٢
ابتداى زندگانى حسين‌قلى خان نظام السلطنه ما فى
ابتداى زندگانى حسين‌قلى خان نظام السلطنه ما فى
ابتداى زندگانى حسين‌قلى خان نظام السلطنه ما فى
اين بنده كه در سنه 1248 متولد شده بودم در زمان حيات پدر سيصد تومان مواجب داشتم و برادر مهترم مصطفى قلى خان مواجب موروث را كه هزار و پانصد تومان بود ، دارا شد به انضمام رياست غلامان ركابى . من بنده چون مشغول تحصيل در مدرسه بودم ، اعراض از كار و مواجب داشتم . تا سن بيست و دو سالگى جز اشتغال به مقدمات عربيه و قدرى از فقه و تفسير و عروض ابدا خيالم متوجه عالم ديگر نبود . پس از انقضاى عمر بيست و دو سالگى كسب معاش و حفظ شان را از لوازم انسانيت دانستم و به حكم استخاره به كلام اللّه تشبث به ذيل حكومت مرحوم مبرور حسام السلطنه « 1 » راجع بود . آن اوقات علاوه بر تحصيل مشغول مشق نستعليق و شكسته هردو بودم . با كمال دقت و سعى عريضه‌اى كه بالنسبه از حيث خط و مضمون امتيازى داشت ، نوشتم قصيده‌اى هم به وزن و قافيه قصيده معروف منوچهرى شصت كله دامغانى كه :
رسم بهمن گير و از نو تازه كن بهمنجه
سى و دو بيت در مدح مرحوم شاهزاده انشاد نموده ايفاد داشتم . در موقعى بشرف ملاحظه رسيده بود كه جمعى از ادبا و شعراء ارباب حل و عقد حضور داشتند . انشاء و انشاد و خط را تمجيد كرده بودند . جوابى به خط آن مرحوم صادر و شغل تحريرات مخصوص را تعيين و تضمين داده بودند . متوكلا على اللّه ملتزم ركاب شده ، سفرا و حضرا خدمت مىكردم .
در سفر فارس كه سنه 1274 بود ، نايب الحكومه بوشهر شدم . مراجعت به خراسان در 1278 كه بلوچ اطراف يزد را در حكومت حشمت الدوله « 2 » غارت كرده بودند ، مأمور تعيين خط حركت و رجعت در مواقع جلوگيرى از آنها از خاك كرمان و يزد و خراسان بودم . از سيستان الى رباط هشت بادام يزد با شتر جماز سياحت كامل كردم و نقشه برداشتم . در مراجعت به اعطاى حمايل و نشان از درجه سرهنگى با يكصد و پنجاه تومان مواجب افتخار يافتم . سفر ثانى مراجعت به فارس وكيل و واسطه جمع حكام شدم و يكسال هم حاكم كازرون و ممسنى بودم . مراجعت از فارس در سنه 1274 تمام كارهاى شخصى و ديوانى حتى اختيار مخارج يوميه عيال از جزء و كل با من بود . در سنه 1287 شاهزاده به حكومت خراسان رفت حكومت اصفهان هم به ابو الفتح ميرزا پسرش ، با پيشكارى ميرزا محمد حسين ناظم الملك مفوض شد . چهل روز بعد از ورود به اصفهان ميرزا محمد حسين ناظم الملك به رحمت ايزدى پيوست . در منزل كرماب اين خبر به عرض خاكپاى
( 1 ) . يعنى سلطان مراد ميرزا پسر عباس ميرزا نايب السلطنه و فاتح هرات كه در دوم جمادى الاولى از سال 1299 فوت كرده وى در لرستان هم حكومت كرده است . ( 2 ) . يعنى حمزه ميرزا برادر سلطان ميرزا حسام السلطنه .