تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى ) — الصفحة ٥١٥
آخرين تلاشهاى سالار الدوله
شاهزاده را با دفع‌الوقت از سر خود واكند تا مآلا بفهمد كدام سر سنگين‌تر است اگر سالار الدوله پيش برد بگويد خيال داشتم برايت نيرو بفرستم يا خودم بيايم و اگر هم دولت فاتح شد كه او پاسدارى خود را كرده و به روى ارباب تيغ نكشيده است . كما اين‌كه آن‌قدر سالار الدوله را منتظر اعزام نيرو گذاشت تا فرمانفرما بر كرمانشاه مسلط شد و شاهزاده بىنوا و خوش‌قلب كه والى را براى خود تكيه‌گاهى مىدانست از يك‌طرف شهر با سيصد چهارصد نفر از اطرافيان خود فرار كرد . آخرين بار كه جهت ملاقات با والى به پشتكوه رفت چون اين‌بار والى فهميده بود آخر كار شاهزاده است و ديگر قواى او تحليل رفته و هواخواهانش از كار خسته شده‌اند و جمعى از ياران واقعى او هم از ميان رفته‌اند ، اين‌بار صريحا و بدون پروا عذر شاهزاده را خواست و گفت : « ياساى من و ياساى خانوادگى من اين است كه با دولت طرفيت پيدا نكنم ولو اين‌كه شاه مملكت يك چوب خشك باشد . »
سالار الدوله بعد از هشت روز معطلى در خانه پدرزن خود نتيجه‌اش اين بود و تازه براى سالار الدوله كلاس اكابر باز كرده و يا معلم سرخانه شده هر روز او را پند و اندرز مىداد كه چون احمد شاه برادرزاده‌اش بر سرير سلطنت ايران تكيه زده است ، صلاح او نيست كه در تضعيف دستگاه برادرزاده خود بكوشد و سلسله قاجاريه را رو به انقراض برد . غافل از اين‌كه رفتار همين احمد شاه و سستى او در كار و مسافرتهاى بىمصرف او به فرنگستان خود سلسله قاجار را رو به جانب انقراض و اضمحلال سوق مىداد .
ماحصل كلام ، والى آن‌قدر از اين آيات ياس در گوش شاهزاده خواند كه به كلى او را مأيوس كرد و او هم ناچار بعد از هشت روز توقف بىنتيجه در پشتكوه آنجا را ترك كرده به سوى طرهان و كوهدشت رفت و در آنجا هم چند روزى به اتفاق خوانين لرستان كه از كرمانشاه با وى آمده بودند ، مهمان نظر على خان امير اشرف بود و بعد از راه كوهدشت به تشكن آمد و چند روز هم در تشكن ماند و با خوانين و توشمال‌ها قرارهايى گذاشته ، از آنان جدا شد و به اتفاق عده‌اى از خصيصين خود كه همواره با وى بودند ، به جانب كرمانشاه و كردستان حركت كرد و آخرين تلاشهاى خود را - كه بايد در اصطلاح نام « تلاش مزبوحانه » به آنها داد - به كار برد و باز هم باوجود مساعد نبودن وضع ، نزديك بود به فرمانفرما غلبه كند لكن اين‌بار بخت واژگون او يارى نكرد و با كشته شدن يار محمد خان كه اخيرا از فرمانفرما رنجيده و سوگند وفادارى براى شاهزاده ياد كرده بود ، نقشه‌هاى او كلا نقش برآب شد و براى هميشه از گردونه خارج و به گوشه فراموشى افتاد . اينك شرح اين قضايا .