تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٨٤
در جبين اين كشتى نور رستگارى نبود
در جبين اين كشتى نور رستگارى نبود
در جبين اين كشتى نور رستگارى نبود
با اينكه عناصر اردوى سالار الدوله اكثرا افراد جنگديده و ورزيده عشاير لرستان بودند ، معهذا چند چيز موجب شد كه آيت شكست را همهكس از وجنات آنها بخواند :
1 . همانطور كه گفته شد ، ظهور اختلاف فيما بين سركردگان و رؤسا تشكيل و همفكرى و اتحاد معنوى آنان را از ميان برد و قلبا خصومت مخفى در ميان آنان بوجود آمد . براى اينكه آنها بهطور ضمنى شخصيت همديگر را تحقير كرده و هريك خود را برتر از ديگرى شمردند . براى يك ارتش خطرى مهمتر از لجاجت مردان و فرماندهان آن ارتش نيست .
2 . اين اردو عظيم به محض اينكه فرصتى براى چاپيدن اموال مردم بدست آوردند ، يك دفعه از هدف اصلى خود عدول كرده و معجلا به طريقى منحرف شدند . آنها كه مىخواستند جواهرفروشيهاى تهران را غارت كنند ، اينك به ظروف و قاليچههاى قراء بين راه قانع شده و آنقدر از اين اموال بر اسبهاى سوارى خود بار كردند كه به كلى شكل سپاهىگرى خود را از دست داده و به هيئت قاطرچيان و چارپادارانى كه مال التجاره بر چارپايان خود بار كرده از شهرى به شهر ديگر مىبرند ، درآمدند . بعضى از سواران آنقدر قاليچه و اسباب و ظروف بر مال سوارى خود حمل كرده بودند كه كمر حيوان خميده شده و ديگر قدرت حمل راكب را نداشتند و لذا آنها از اسب پياده شده ، خود مانند شاطرها جلو افتاده و سر حيوان را مىكشيدند و كس از آنها نمىپرسيد كه با اينبار سنگين چگونه مىخواهى مملكتى را براى مخدومت فتح و تصرف كنى زيرا همهشان بههمين درد مبتلى بودند .
اگر سالار الدوله اندكى به فتواى عقل كار مىكرد ، بايستى از همانجا به خرمآباد مراجعت كند و اين اموال عاريتى را جابهجا كرده ، مجددا عزم تهران نمايد ولى او اين كار را نكرد و شايد به ورزيدگى و شجاعت دستياران خود مغرور بود و به اين نكته توجه نداشت كه اين سوارها هر اندازه شجاع باشند ، با اين بارهاى سنگين قدرت جنگ ندارند .
3 . علاوه بر دو علتى كه در بالا شرح داديم ، جبن ذاتى خود سالار الدوله هميشه موجب شكست او مىشد و اين از صفات ضد و نقيض سالار الدوله است كه در عين داشتن روح انقلاب و اغتشاش ، فوق العاده ترسو و جبون بود و پيش از همه فرار مىكرد . چنانكه قبلا نوشتيم ، در جنگ دومين سالار الدوله كه قريبا به آن خواهيم رسيد ، بعد از اينكه سالار الدوله از ميدان رزم فرار كرد ، موقع فرار به احمد يادگار شاهنامه خوان خود رسيد . گفت : " احمد قدرى از اشعار شاهنامه را بخوان . " احمد سينه را صاف كرده ، اين بيت را براى او با صداى مخصوص خود خواند :